Biện pháp bảo đảm (BPBĐ) là gì?
9 biện pháp theo BLDS 2015 Điều 292.
Thuật ngữ tiếng Anh: Security measures
Lĩnh vực: Bảo đảm tín dụng / Tài sản bảo đảm
Tổng quan 9 biện pháp bảo đảm theo quy định pháp luật dân sự
Bộ luật Dân sự 2015 quy định 9 nhóm biện pháp bảo đảm mà các bên có quyền thỏa thuận để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự, bao gồm:
- Cầm cố tài sản – Bên bảo đảm giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên nhận bảo đảm để bảo đảm nghĩa vụ.
- Thế chấp tài sản – Bên bảo đảm dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm mà không phải giao tài sản cho bên nhận bảo đảm.
- Đặt cọc – Một bên giao cho bên kia một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng dân sự.
- Ký cược – Bên có nghĩa vụ gửi một khoản tiền hoặc tài sản có giá trị vào tài khoản phong tỏa tại ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng khác để bảo đảm nghĩa vụ.
- Bảo lãnh – Bên bảo lãnh cam kết với bên có quyền sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ khi đến hạn mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.
- Tín chấp – Bên có nghĩa vụ cam kết với bên có quyền mà không cần phải dùng tài sản để bảo đảm.
- Giữ tài sản – Bên có quyền giữ lại tài sản thuộc quyền sở hữu của mình để bảo đảm nghĩa vụ của bên kia.
- Bảo đảm bằng quyền đòi nợ – Bên bảo đảm dùng quyền đòi nợ của mình đối với người thứ ba để bảo đảm nghĩa vụ.
- Bảo đảm bằng cổ phiếu, phần vốn góp trong doanh nghiệp – Bên bảo đảm dùng cổ phiếu hoặc phần vốn góp của mình để bảo đảm nghĩa vụ.
Trong thực tế cho vay doanh nghiệp, thế chấp tài sản và bảo lãnh là hai biện pháp phổ biến nhất. Ngoài ra, các gói tín dụng theo chính sách (ví dụ tín dụng ưu đãi từ các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa) thường áp dụng tín chấp – nghĩa là doanh nghiệp không cần tài sản bảo đảm mà được cấp tín dụng dựa trên uy tín và năng lực trả nợ.
Cách doanh nghiệp SME lựa chọn biện pháp bảo đảm phù hợp
Mỗi biện pháp bảo đảm có ưu – nhược điểm khác nhau, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn và chi phí vay của doanh nghiệp:
- Thế chấp tài sản (bất động sản, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải…): Hạn mức vay thường được đánh giá theo tỷ lệ trên giá trị tài sản, lãi suất có thể tốt hơn so với tín chấp. Phù hợp với doanh nghiệp có tài sản cố định rõ ràng.
- Bảo lãnh: Phù hợp khi doanh nghiệp thiếu tài sản thế chấp nhưng có công ty mẹ, đối tác lớn hoặc cá nhân có năng lực tài chính đứng ra bảo lãnh.
- Cầm cố tài sản: Thường áp dụng với tài sản lưu động như hàng tồn kho, chứng khoán.
- Tín chấp: Phù hợp doanh nghiệp có lịch sử tín dụng tốt, doanh thu ổn định qua sao kê ngân hàng, báo cáo tài chính minh bạch.
Lưu ý quan trọng khi ký hợp đồng bảo đảm:
- Kiểm tra kỹ đối tượng bảo đảm (tài sản phải thuộc quyền sở hữu hợp pháp, không tranh chấp).
- Xác nhận tài sản không bị cầm cố/thế chấp trùng lặp tại nhiều nơi.
- Chú ý giá trị định giá tài sản và điều khoản xử lý tài sản khi khách hàng không trả được nợ.
- Với thế chấp bất động sản, cần đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền để biện pháp bảo đảm có hiệu lực đối với bên thứ ba.
Vai trò của biện pháp bảo đảm trong hồ sơ vay doanh nghiệp
Khi doanh nghiệp gửi hồ sơ vay vốn qua nền tảng matching như BizLoan, thông tin về biện pháp bảo đảm sẽ ảnh hưởng lớn đến kết quả thẩm định của lender:
- Có tài sản bảo đảm rõ ràng → hồ sơ thường được các lender đánh giá rủi ro thấp hơn, khả năng được phê duyệt cao hơn.
- Không có tài sản bảo đảm → hồ sơ cần bù đắp bằng các yếu tố khác như dòng tiền ổn định, lịch sử tín dụng tốt, phương án kinh doanh khả thi. Lúc này, các gói tín chấp hoặc bảo lãnh của cá nhân/tổ chức khác sẽ phát huy vai trò.
- Lựa chọn biện pháp phù hợp ngay từ đầu giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian matching với đúng các lender có chính sách phù hợp, thay vì nộp hồ sơ tràn lan.
Ngoài ra, doanh nghiệp nên chuẩn bị sẵn các tài liệu chứng minh quyền sở hữu tài sản (sổ đỏ, hợp đồng mua bán máy móc, hóa đơn…) để quá trình thẩm định diễn ra nhanh hơn.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo tổng quát, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên môn. Doanh nghiệp nên tham vấn luật sư hoặc chuyên gia tài chính trước khi ký kết hợp đồng bảo đảm cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Thế chấp và cầm cố tài sản khác nhau ở điểm nào, doanh nghiệp nên chọn biện pháp nào khi vay vốn? Thế chấp là dùng tài sản bảo đảm mà không giao cho bên nhận (ví dụ sổ đỏ vẫn giữ bên vay), còn cầm cố là giao tài sản cho bên nhận giữ (ví dụ chứng khoán, hàng hóa). Với doanh nghiệp cần dùng tài sản để sản xuất kinh doanh thì thế chấp thường phù hợp hơn vì không bị gián đoạn hoạt động.
Khi nào doanh nghiệp SME có thể vay tín chấp mà không cần tài sản bảo đảm? Khi doanh nghiệp có lịch sử tín dụng tốt, doanh thu ổn định qua sao kê ngân hàng và báo cáo tài chính minh bạch, hoặc thuộc đối tượng của các chương trình tín dụng ưu đãi từ chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Lãi suất tín chấp thường cao hơn so với có tài sản bảo đảm và hạn mức do từng lender quyết định.
Một tài sản có thể dùng bảo đảm cho nhiều khoản vay cùng lúc không? Có thể thế chấp trùng lặp, nhưng phải đảm bảo tổng giá trị các khoản vay không vượt quá giá trị tài sản và các lender sau phải chấp nhận xếp hạng ưu tiên thấp hơn. Doanh nghiệp nên kiểm tra tình trạng thế chấp tài sản trước khi ký để tránh rủi ro tranh chấp khi xử lý tài sản.
Nếu không trả được nợ, tài sản bảo đảm được xử lý theo trình tự như thế nào? Bên nhận bảo đảm ưu tiên thỏa thuận với bên bảo đảm về phương thức xử lý tài sản (bán đấu giá, nhận chính tài sản để thay thế nghĩa vụ...). Nếu không thỏa thuận được, bên nhận bảo đảm có quyền yêu cầu tòa án hoặc trọng tài giải quyết theo quy định pháp luật, và thứ tự thanh toán sẽ theo thứ tự đăng ký giao dịch bảo đảm từ trước.
Vay vốn kinh doanh
Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.