RCEP là gì?

RCEP là gì?

Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực, FTA lớn nhất thế giới gồm 15 nước châu Á — Thái Bình Dương.

Thuật ngữ tiếng Anh: Regional Comprehensive Economic Partnership

Lĩnh vực: Kinh tế

Cơ chế hoạt động và cam kết chính của RCEP

RCEP có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, hiện gồm 15 quốc gia thành viên: 10 nước ASEAN (Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam) cùng 5 đối tác đã ký FTA với ASEAN là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand. Ấn Độ đã rút khỏi tiến trình đàm phán từ cuối năm 2019 nhưng vẫn có thể gia nhập trong tương lai theo cơ chế được quy định trong Hiệp định.

Các trụ cột cam kết chính bao gồm:

• Xóa bỏ thuế quan: Cắt giảm hoặc xóa bỏ thuế nhập khẩu trên phần lớn hàng hóa trao đổi giữa các thành viên, theo lộ trình từ ngay khi Hiệp định có hiệu lực đến nhiều năm sau đó tùy từng dòng sản phẩm.
• Quy tắc xuất xứ thống nhất (Cumulative Rules of Origin): Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với các FTA song phương. Nguyên vật liệu từ bất kỳ thành viên RCEP nào đều có thể cộng dồn (accumulation) khi tính hàm lượng nội khối. Ví dụ, doanh nghiệp Việt Nam nhập vải từ Trung Quốc và phụ liệu từ Hàn Quốc, gia công thành sản phẩm may mặc xuất sang Nhật Bản — toàn bộ nguyên liệu đầu vào đều được tính gộp để đạt ngưỡng xuất xứ RCEP.
• Mở cửa dịch vụ và đầu tư: Cam kết tiếp cận thị trường và đối xử quốc gia (national treatment) trong nhiều lĩnh vực dịch vụ, đồng thời bảo hộ đầu tư xuyên biên giới.
• Thương mại điện tử xuyên biên giới: Quy định về chữ ký điện tử, bảo vệ người tiêu dùng trực tuyến, không bắt buộc lưu trữ dữ liệu tại nước sở tại — tạo thuận lợi cho SME bán hàng online ra thị trường khu vực.
• Sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, mua sắm chính phủ, hợp tác kinh tế: Các chương riêng nhằm tạo môi trường kinh doanh đồng bộ hơn trong toàn khối.

Tác động thực tế đối với doanh nghiệp SME Việt Nam

Với quy mô chiếm khoảng 30% GDP và gần 1/3 dân số toàn cầu, RCEP mở ra nhiều cơ hội cụ thể cho doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước:

• Xuất khẩu hàng hóa: Doanh nghiệp xuất khẩu sang các thị trường RCEP có thể tận dụng thuế suất ưu đãi thay vì mức MFN (đối với thị trường đã cam kết cắt giảm về 0%). Những ngành được hưởng lợi rõ rệt gồm dệt may, da giày, thủy sản, đồ gỗ, nông sản chế biến, linh kiện điện tử.
• Nhập khẩu nguyên liệu giá tốt hơn: Nhập nguyên liệu từ các thành viên RCEP giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu vào, đồng thời vẫn đáp ứng quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi khi xuất khẩu thành phẩm đi các nước khác trong khối.
• Mở rộng thị trường theo hướng "bán từ xa": Cam kết về thương mại điện tử giúp các SME chưa có vốn mở văn phòng đại diện nước ngoài vẫn tiếp cận khách hàng khu vực qua kênh online.
• Thu hút đầu tư FDI chất lượng cao: Vị trí Việt Nam trong chuỗi cung ứng RCEP được nhiều nhà đầu tư Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc đánh giá cao. SME trong nước có thể trở thành nhà cung ứng cấp 2, cấp 3 cho các doanh nghiệp FDI mới.

Tuy nhiên, cơ hội đi kèm thách thức: hàng hóa từ Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia cũng được hưởng ưu đãi khi vào Việt Nam, tạo sức ép cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm nội địa.

Lưu ý khi áp dụng RCEP cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Để tận dụng ưu đãi từ RCEP, doanh nghiệp cần chú ý một số điểm thực hành sau:

• Lựa chọn FTA áp dụng: Cùng một lô hàng có thể được hưởng ưu đãi từ nhiều FTA song song (ví dụ EVFTA với EU và RCEP với khu vực châu Á). Doanh nghiệp nên tính toán và chọn FTA mang lại mức thuế suất thấp nhất cho từng đơn hàng cụ thể.
• C/O điện tử và tự chứng nhận xuất xứ (Self-certification): RCEP cho phép nhà xuất khẩu tự khai báo xuất xứ thay vì phải xin Giấy chứng nhận xuất xứ từ cơ quan có thẩm quyền. Quyền tự chứng nhập được cấp cho cả nhà xuất khẩu và nhà sản xuất, giúp rút ngắn thời gian thông quan nhưng đi kèm trách nhiệm pháp lý cao hơn nếu khai sai.
• Nắm vững quy tắc cộng dồn: Hiểu rõ nguyên tắc accumulation giúp doanh nghiệp chủ động thiết kế chuỗi cung ứng đa quốc gia, tối ưu chi phí nguyên liệu mà vẫn đáp ứng tiêu chí xuất xứ.
• Hệ thống hóa hồ sơ: Lưu trữ chứng từ về nguyên liệu, quy trình sản xuất, vận chuyển để có thể chứng minh xuất xứ khi cơ quan hải quan nước nhập khẩu yêu cầu kiểm tra sau thông quan.

Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo tổng quan, không thay thế tư vấn pháp lý, thuế và hải quan chuyên môn cho từng nghiệp vụ xuất nhập khẩu cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

RCEP có phải là một hiệp định thương mại tự do (FTA) không?

Đúng, RCEP là một FTA khu vực — điểm khác biệt nổi bật là áp dụng quy tắc xuất xứ cộng dồn chung cho cả khối, thay vì theo từng cặp song phương như nhiều FTA trước đó.

Doanh nghiệp SME chưa từng xuất khẩu có nên quan tâm đến RCEP không?

Có — vì RCEP cũng mở cửa dịch vụ, đầu tư và thương mại điện tử xuyên biên giới, tạo cơ hội cho SME bán hàng online sang các thị trường trong khối mà chưa cần vốn mở văn phòng đại diện.

Ấn Độ không tham gia RCEP có ảnh hưởng gì đến Việt Nam không?

Hiện tại không ảnh hưởng trực tiếp đến ưu đãi thuế quan giữa Việt Nam và 15 thành viên hiện tại. Tuy nhiên, nếu Ấn Độ gia nhập trong tương lai, thị trường tiêu thụ tiềm năng rất lớn này sẽ được bổ sung vào khuôn khổ ưu đãi chung.

Tự chứng nhận xuất xứ theo RCEP có rủi ro pháp lý nào đáng lưu ý?

Có — khi tự khai báo xuất xứ, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước cơ quan hải quan nước nhập khẩu. Nếu khai sai hoặc không đủ hồ sơ chứng minh khi bị kiểm tra sau thông quan, doanh nghiệp có thể bị từ chối ưu đãi, đòi thuế bổ sung và các chế tài theo quy định hiện hành.

Vay vốn kinh doanh

Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.