Hệ thống IFRS là gì?
Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế mà nhiều ngân hàng lớn Việt Nam đang chuyển đổi áp dụng song song VAS.
Thuật ngữ tiếng Anh: International Financial Reporting Standards (IFRS)
Lĩnh vực: Kế toán
Khung chuẩn mực và cách IFRS vận hành
IFRS là bộ chuẩn mực do International Accounting Standards Board (IASB) – một tổ chức độc lập đặt trụ sở tại London – ban hành và liên tục cập nhật. Đến nay, IFRS bao gồm nhiều chuẩn mực xếp theo dãy số (IAS 1, IAS 16, IFRS 9, IFRS 15, IFRS 16…), trong đó mỗi chuẩn mực quy định cách ghi nhận, đo lường và trình bày một nhóm giao dịch cụ thể.
Về nguyên tắc nền tảng, IFRS xây dựng trên triết lý "fair presentation" – báo cáo tài chính phải phản ánh trung thực bản chất kinh tế của giao dịch hơn là hình thức pháp lý. Một số điểm khác biệt nổi bật so với Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS):
- IFRS 9 – Công cụ tài chính: yêu cầu phân loại tài sản tài chính theo mô hình kinh doanh và đặc điểm dòng tiền; đặc biệt, mô hình ECL (Expected Credit Loss – tổn thất tín dụng kỳ vọng) yêu cầu trích lập dự phòng dựa trên ước tính rủi ro trong tương lai thay vì chỉ dựa trên tổn thất đã phát sinh như VAS truyền thống.
- IFRS 15 – Doanh thu hợp đồng với khách hàng: ghi nhận doanh thu theo 5 bước (xác định hợp đồng → xác định nghĩa vụ thực hiện → xác định giá giao dịch → phân bổ giá cho từng nghĩa vụ → ghi nhận khi nghĩa vụ được thực hiện).
- IFRS 16 – Thuê tài sản: xóa bỏ phân loại thuê hoạt động/thuê tài chính trên báo cáo của người thuê, thay bằng mô hình quyền sử dụng (right-of-use asset) hầu hết các hợp đồng thuê dài hạn.
- IAS 16 – Tài sản cố định hữu hình: cho phép áp dụng mô hình giá trị hợp lý (revaluation model) thay vì chỉ dùng nguyên giá trừ khấu hao.
Lộ trình áp dụng tại Việt Nam và tác động đến doanh nghiệp
Theo chủ trương của Bộ Tài chính, các doanh nghiệp niêm yết, công ty đại chúng, tổ chức tín dụng và một số nhóm doanh nghiệp nhà nước lớn phải lập báo cáo tài chính theo IFRS song song với VAS trong giai đoạn chuyển đổi, tiến tới bắt buộc áp dụng. Đối với phần lớn doanh nghiệp SME không thuộc diện bắt buộc, IFRS chưa phải nghĩa vụ trực tiếp, nhưng ảnh hưởng gián tiếp qua các kênh sau:
- Hồ sơ vay vốn: Nhiều ngân hàng hiện xây dựng mô hình thẩm định tín dụng dựa trên dữ liệu theo IFRS của chính ngân hàng đó và đối tác. Khi lender chuyển đổi sang IFRS 9 với mô hình ECL, cách đánh giá rủi ro doanh nghiệp vay – đặc biệt doanh nghiệp có doanh thu dao động mạnh theo mùa – có thể thay đổi so với khi áp dụng VAS.
- Đối tác nước ngoài: Nếu SME là nhà cung cấp cho doanh nghiệp FDI hoặc chuẩn bị kêu gọi vốn từ quỹ đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư thường yêu cầu báo cáo tài chính được soát xét theo IFRS hoặc ít nhất có bảng đối chiếu (reconciliation) giữa VAS và IFRS.
- Minh bạch thông tin: Báo cáo theo IFRS yêu cầu công khai nhiều chỉ tiêu hơn (thuyết minh rủi ro, giá trị hợp lý, các giao dịch với bên liên quan), giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận nguồn vốn hơn nhưng đồng thời phải chuẩn bị hệ thống kế toán đủ mạnh.
Một số lưu ý thực tế cho SME
- Việc chuyển đổi sang IFRS không phải chỉ thay đổi cách trình bày; nhiều nghiệp vụ phát sinh chênh lệch số liệu (ví dụ: thuê văn phòng dài hạn theo IFRS 16 sẽ làm tăng tổng tài sản và nợ phải trả so với thuê hoạt động theo VAS).
- Doanh nghiệp nên cập nhật phần mềm kế toán có khả năng tạo báo cáo song song (parallel reporting) trong giai đoạn chuyển tiếp để kiểm soát tác động lên các chỉ tiêu tài chính quan trọng như EBITDA, hệ số nợ/vốn, dòng tiền.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo tổng quát, không thay thế tư vấn từ kiểm toán viên hoặc đơn vị tư vấn IFRS chuyên nghiệp khi doanh nghiệp lập kế hoạch chuyển đổi chính thức.
Câu hỏi thường gặp
SME không thuộc diện bắt buộc áp dụng IFRS có cần lo lắng gì khi đi vay vốn không? Phần lớn SME không phải lập báo cáo theo IFRS. Tuy nhiên, khi nộp hồ sơ vay qua BizLoan, doanh nghiệp vẫn nên giữ báo cáo theo VAS sạch, minh bạch – vì chính các lender trong hệ thống của BizLoan mới là bên áp dụng IFRS 9 để thẩm định, và họ thường đánh giá chất lượng báo cáo VAS của doanh nghiệp qua các chỉ tiêu như dòng tiền, doanh thu thực thu.
IFRS 9 với mô hình ECL có ảnh hưởng đến khả năng được duyệt vay của SME không?
- Có thể. Mô hình tổn thất tín dụng kỳ vọng (ECL) khiến lender dự phòng rủi ro sớm hơn, đặc biệt với doanh nghiệp có doanh thu mùa vụ hoặc ngành nhạy cảm với chu kỳ kinh tế. Khi matching qua BizLoan, doanh nghiệp có thể được kết nối với nhiều lender có hệ thống thẩm định khác nhau, tăng cơ hội tìm được bên chấp nhận mức độ rủi ro phù hợp.
Báo cáo theo VAS có cần kèm bảng đối chiếu sang IFRS khi vay vốn không?
- Thường không bắt buộc đối với SME trong nước. Yêu cầu đối chiếu (reconciliation) chủ yếu phát sinh khi doanh nghiệp muốn vay từ quỹ nước ngoài, hoặc là nhà cung cấp trực tiếp cho doanh nghiệp FDI có yêu cầu minh bạch chuẩn quốc tế.
Doanh nghiệp nhỏ mới thành lập nên bắt đầu xây dựng hệ thống kế toán theo hướng nào để sau này chuyển IFRS dễ hơn?
- Nên tổ chức sổ sách theo nguyên tắc VAS chuẩn ngay từ đầu, đầu tư phần mềm có khả năng tạo báo cáo song song (parallel reporting), và lưu giữ đầy đủ thuyết minh giao dịch, giá trị hợp lý, thông tin bên liên quan. Các dữ liệu này chính là nền tảng để sau này lập báo cáo IFRS hoặc bảng đối chiếu khi cần, đồng thời cũng giúp hồ sơ vay vốn qua BizLoan được nhiều lender đánh giá cao hơn.
Vay vốn kinh doanh
Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.