CPTPP là gì?

CPTPP là gì?

Hiệp định thương mại tự do toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, 11 nước thành viên.

Thuật ngữ tiếng Anh: Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership

Lĩnh vực: Kinh tế

Bối cảnh ra đời và cấu trúc CPTPP

CPTPP là phiên bản được điều chỉnh từ Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) ban đầu gồm 12 nước. Sau khi Mỹ rút khỏi TPP vào đầu năm 2017, 11 quốc gia còn lại đã đàm phán lại và ký CPTPP vào tháng 3/2018, chính thức có hiệu lực từ tháng 12/2018 với 7 nước tiên phong ratify gồm Mexico, Nhật Bản, Singapore, New Zealand, Canada, Australia và Việt Nam. Đối với Việt Nam, CPTPP có hiệu lực từ ngày 14/01/2019 — đây là thông tin đã được Chính phủ công bố chính thức nên có thể khẳng định.

11 thành viên hiện tại bao gồm: Nhật Bản, Canada, Australia, Singapore, New Zealand, Mexico, Chile, Peru, Malaysia, Brunei và Việt Nam. Vương quốc Anh đã hoàn tất quy trình gia nhập và trở thành thành viên thứ 12; các thông tin chi tiết về thời điểm gia nhập cụ thể còn khác nhau tùy nguồn nên doanh nghiệp nên tra cứu trực tiếp từ các nguồn chính thức của Bộ Công Thương.

Về cấu trúc, CPTPP bao gồm 30 chương và 22 phụ lục, điều chỉnh nhiều lĩnh vực: thương mại hàng hóa (cam kết xóa bỏ hầu hết thuế quan), thương mại dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, lao động, môi trường và thương mại điện tử.

Cam kết cốt lõi của CPTPP liên quan đến doanh nghiệp Việt Nam

Cắt giảm thuế quan: CPTPP cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng 95-98% dòng thuế (mỗi nước có danh mục loại trừ khác nhau). Doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang 10 thị trường còn lại được hưởng thuế suất 0% hoặc gần 0% cho nhiều mặt hàng — đây là lợi thế cạnh tranh quan trọng so với các đối thủ không nằm trong hiệp định.

Quy tắc xuất xứ (Rules of Origin): Để hưởng ưu đãi thuế quan, sản phẩm phải đáp ứng tiêu chuẩn xuất xứ trong CPTPP. Một số cơ chế linh hoạt doanh nghiệp nên nắm rõ:

• Cumulation (cộng gộp nguyên liệu): Nguyên liệu từ các nước CPTPP được cộng gộp để tính hàm lượng xuất xứ — đặc biệt hữu ích cho doanh nghiệp Việt Nam nhập linh kiện từ các thành viên khác.
• De Minimis: Cho phép một tỷ lệ nhỏ nguyên liệu không đáp ứng quy tắc xuất xứ mà vẫn được chấp nhận (thường tối đa 10% theo định giá hoặc trọng lượng tùy chương).
• RVC (Regional Value Content): Hàm lượng giá trị khu vực thường được tính theo công thức Build-up, Build-down hoặc Net Cost.

Mở cửa dịch vụ và đầu tư: CPTPP cam kết theo phương thức "negative list" (mọi ngành đều mở trừ khi liệt kê trong danh mục ngoại lệ), tạo cơ hội cho doanh nghiệp xuất khẩu sang thị trường thành viên, đồng thời cạnh tranh với doanh nghiệp cùng ngành đến từ các nước CPTPP ngay tại thị trường Việt Nam.

Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp SME Việt Nam

Cơ hội thực tế:

• Tận dụng lợi thế thuế suất 0% để mở rộng xuất khẩu sang các thị trường CPTPP — đặc biệt là Nhật Bản, Canada, Australia, Mexico — những thị trường tiêu dùng có sức mua lớn.
• Tham gia vào chuỗi cung ứng khu vực: doanh nghiệp Việt có thể đóng vai trò nhà cung ứng trung gian, gia công, lắp ráp cho các doanh nghiệp lớn trong khối CPTPP.
• Tiếp cận nguồn nguyên liệu, máy móc giá tốt hơn từ các thành viên nhờ cơ chế cộng gộp xuất xứ.

Thách thức cần lưu ý:

• Yêu cầu chứng nhận xuất xứ (C/O form CPTPP) đòi hỏi hệ thống chứng từ, hồ sơ sản xuất chặt chẽ — đây là điểm nhiều SME Việt Nam gặp khó khăn.
• Cam kết lao động và môi trường của CPTPP khá nghiêm ngặt: doanh nghiệp xuất khẩu phải tuân thủ quy định về quyền lao động, không phân biệt đãi ngộ, bảo vệ môi trường theo luật pháp nước sở tại.
• Cạnh tranh trực tiếp với doanh nghiệp đến từ Nhật Bản, Singapore, Australia — các nước có năng lực quản trị, tài chính và công nghệ vượt trội.

Ví dụ minh họa: Một doanh nghiệp dệt may tại Bình Dương xuất khẩu áo sơ mi sang Canada theo CPTPP — thay vì chịu mức thuế MFN (Most-Favored Nation) tương đối cao, doanh nghiệp có thể xin C/O form CPTPP để được hưởng thuế suất 0%, giúp cải thiện biên lợi nhuận hoặc có giá bán cạnh tranh hơn. Tương tự, doanh nghiệp thủy sản đông lạnh xuất sang Nhật Bản có thể tận dụng ưu đãi thuế để gia tăng sản lượng.

Lưu ý về tận dụng CPTPP trong hoạt động tài chính doanh nghiệp

Hợp đồng xuất khẩu ổn định sang thị trường CPTPP — đặc biệt với khách hàng từ Nhật Bản, Canada, Australia, New Zealand — có thể là tài sản có giá trị khi doanh nghiệp đề xuất khoản vay từ các tổ chức tín dụng. Hợp đồng đã ký, đơn hàng xuất khẩu định kỳ, và khách hàng thuộc nhóm nước CPTPP thường được các lender đánh giá là yếu tố tích cực trong hồ sơ thẩm định tín dụng vì phản ánh dòng doanh thu ngoại tệ ổn định.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần chuẩn bị năng lực chứng minh nguồn gốc xuất xứ đầy đủ (hồ sơ BOM - Bill of Materials, hóa đơn nguyên liệu, quy trình sản xuất) — đây vừa là yêu cầu của CPTPP, vừa là tài liệu mà lender thường yêu cầu khi thẩm định doanh nghiệp xuất khẩu.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên nghiệp về thương mại quốc tế. Doanh nghiệp nên tham vấn đơn vị tư vấn CPTPP được ủy quyền hoặc Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Công Thương) để được hỗ trợ cụ thể về C/O và quy tắc xuất xứ.

Câu hỏi thường gặp

CPTPP khác gì so với EVFTA — doanh nghiệp nên ưu tiên tận dụng hiệp định nào? EVFTA (Việt Nam – EU) và CPTPP có thị trường và cam kết khác nhau; CPTPP mở cửa 10 thị trường thành viên còn lại (đặc biệt Nhật Bản, Canada, Mexico, Australia), trong khi EVFTA tập trung vào EU. Doanh nghiệp nên căn cứ thị trường xuất khẩu thực tế và ngành hàng cụ thể để chọn hiệp định phù hợp — có thể tận dụng song song nếu đáp ứng quy tắc xuất xứ của cả hai.

C/O form CPTPP do cơ quan nào cấp và mất bao lâu? C/O form CPTPP (hay còn gọi là C/O mẫu CPTPP) do các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam được Bộ Công Thương ủy quyền cấp, phổ biến nhất là VCCI, Sở Công Thương các tỉnh hoặc một số hiệp hội ngành hàng tùy mặt hàng. Thời gian cấp C/O phụ thuộc vào hồ sơ và đơn vị cấp, doanh nghiệp nên liên hệ trực tiếp đơn vị được ủy quyền để biết thời hạn cụ thể áp dụng cho lô hàng của mình.

Doanh nghiệp có bắt buộc phải có C/O form CPTPP mới được hưởng thuế 0% không? Đúng vậy — để được hưởng ưu đãi thuế quan theo CPTPP, doanh nghiệp xuất khẩu cần có C/O form CPTPP hợp lệ kèm chứng từ chứng minh sản phẩm đáp ứng quy tắc xuất xứ. Nếu không có C/O hoặc không đạt quy tắc xuất xứ, lô hàng sẽ chịu thuế MFN thông thường của nước nhập khẩu.

SME xuất khẩu nhỏ, không có phòng pháp lý riêng thì bắt đầu tận dụng CPTPP từ đâu? Điểm khởi đầu thường là: (1) xác định mặt hàng xuất khẩu có nằm trong danh mục được cắt giảm thuế theo CPTPP với thị trường mục tiêu hay không, (2) rà soát nguồn nguyên liệu và quy trình sản xuất để đánh giá khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ, (3) liên hệ đơn vị tư vấn được Bộ Công Thương ủy quyền hoặc VCCI để được hỗ trợ cấp C/O và hoàn thiện hồ sơ.

Vay vốn kinh doanh

Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.