Thuế xuất khẩu nhập khẩu là gì?
Thuế đánh vào hàng hoá khi vượt qua biên giới quốc gia, nhằm bảo hộ sản xuất nội địa và điều tiết thương mại.
Thuật ngữ tiếng Anh: Import-Export Duty
Lĩnh vực: Pháp lý
Đặc điểm và cơ sở pháp lý chính
Thuế xuất khẩu và thuế nhập khẩu được phân tách rõ ràng về bản chất, dù cùng nằm trong nhóm thuế đánh vào hàng hóa xuyên biên giới:
- Thuế xuất khẩu: Đánh vào hàng hóa đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam. Phổ biến nhất là với nhóm tài nguyên thô, nông-lâm-thủy sản chưa qua chế biến sâu (ví dụ: khoáng sản, gỗ tròn, quặng, một số mặt hàng nông sản thô). Mục tiêu thường thấy là bảo vệ nguồn tài nguyên quốc gia, hạn chế xuất thô để khuyến khích chế biến nội địa, chứ không mang tính tạo thu chính cho ngân sách.
- Thuế nhập khẩu: Đánh vào hàng hóa từ nước ngoài vào Việt Nam, bao gồm cả thuế nhập khẩu thông thường và thuế nhập khẩu ưu đãi/đặc biệt ưu đãi (theo các FTA Việt Nam tham gia). Đây là công cụ chính để bảo hộ sản xuất trong nước và điều tiết cán cân thương mại.
Khi tính tổng chi phí nhập khẩu, doanh nghiệp cần cộng dồn: giá CIF + thuế nhập khẩu + thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có) + thuế GTGT hàng nhập khẩu + các loại phí khác (phí hải quan, phí giám định, lệ phí...). Trong đó, giá CIF (Cost + Insurance + Freight) đã bao gồm giá mua, phí vận chuyển quốc tế và bảo hiểm — là cơ sở để hải quan tính thuế. Sai khác giữa giá CIF và giá thực tế giao dịch là một trong những điểm khiến tờ khai bị kiểm tra, điều chỉnh hoặc truy thu.
Văn bản nền tảng điều chỉnh lĩnh vực này gồm Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và các văn bản hướng dẫn thi hành của cơ quan hải quan. Biểu thuế suất được cập nhật thường xuyên theo chính sách và cam kết quốc tế, nên doanh nghiệp cần tra cứu biểu thuế hiện hành tại thời điểm nhập khẩu thực tế, thay vì tham chiếu biểu cũ.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên nghiệp.
Ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền của doanh nghiệp SME
Với doanh nghiệp SME hoạt động xuất nhập khẩu, thuế xuất nhập khẩu ảnh hưởng đến tài chính theo nhiều cách:
- Chi phí nhập khẩu tăng đáng kể so với giá mua: Tùy mặt hàng và thuế suất, tổng thuế và phí có thể cộng thêm từ vài phần trăm đến vài chục phần trăm giá trị hàng hóa. Điều này làm tăng vốn tồn kho và thời gian thu hồi vốn.
- Áp lực vốn lưu động khi làm thủ tục: Doanh nghiệp phải nộp thuế trước khi nhận hàng (hoặc sử dụng bảo lãnh ngân hàng). Với SME, đây là điểm nghẽn dòng tiền rõ rệt — đặc biệt khi mua hàng theo đợt lớn, mùa cao điểm hoặc đơn hàng giá trị cao.
- Ảnh hưởng đến giá vốn hàng bán: Thuế nhập khẩu (không được khấu trừ, hoàn thuẩn đối với hàng tiêu dùng) sẽ được vốn hóa vào giá vốn. Thuế xuất khẩu làm giảm doanh thu thực nhận trên mỗi đơn vị sản phẩm xuất.
- Rủi ro truy thu, phạt chậm nộp: Khai sai mã HS, khai thiếu giá trị, hoặc chậm nộp thuế có thể dẫn đến tiền phạt, lãi chậm nộp theo quy định hiện hành, làm tăng chi phí phát sinh ngoài kế hoạch.
- Ảnh hưởng cạnh tranh khi tham gia FTA: Nếu doanh nghiệp sử dụng được C/O (giấy chứng nhận xuất xứ) đúng chuẩn, thuế suất nhập khẩu vào nước đối tác có thể giảm về 0% hoặc gần 0%. Ngược lại, không tận xin C/O hoặc xin sai có thể mất lợi thế cạnh tranh so với đối thủ cùng ngành.
Lưu ý thực tiễn khi SME xây dựng hồ sơ tài chính liên quan đến xuất nhập khẩu
- Tờ khai hải quan, chứng từ thanh toán quốc tế là bằng chứng quan trọng để chứng minh doanh thu xuất khẩu hoặc chi phí nhập khẩu — hai yếu tố mà lender thường xem xét kỹ khi thẩm định.
- Sổ phụ ngân hàng đối chiếu với doanh thu xuất khẩu giúp doanh nghiệp chứng minh nguồn thu ngoại tệ ổn định — đây là điểm cộng lớn khi matching qua BizLoan để tìm các lender phù hợp với doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
- Chính sách thuế có thể thay đổi theo cam kết hội nhập, nên doanh nghiệp nên cập nhật từ cơ quan hải quan hoặc đơn vị tư vấn chuyên môn, thay vì dựa vào thông tin cũ.
- Hoàn thuế GTGT hàng nhập khẩu (với một số trường hợp theo quy định) có thể tạo khoản thu hồi vốn — cần lập kế hoạch dòng tiền riêng vì thời gian hoàn thuế thường kéo dài hơn so với kỳ vọng.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý/thuế chuyên nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Thuế nhập khẩu có được khấu trừ hay hoàn lại không, hay phải cộng thẳng vào giá vốn? Thuế nhập khẩu nói chung không được khấu trừ; nó được tính vào giá vốn hàng bán. Riêng thuế GTGT hàng nhập khẩu thì được khấu trừ (nếu doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ), còn thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có) thường cộng vào giá vốn và không khấu trừ.
Có được miễn thuế nhập khẩu khi nhập hàng từ nước có FTA với Việt Nam không? Không phải mặt hàng nào cũng được miễn — việc này phụ thuộc vào biểu thuế cam kết trong từng FTA, mã HS của hàng hóa, và quan trọng nhất là doanh nghiệp phải có C/O hợp lệ. Nhiều SME bỏ lỡ ưu đãi chỉ vì thiếu C/O hoặc C/O không đúng chuẩn.
Bị truy thu thuế nhập khẩu thì ngoài tiền thuế còn phải chịu thêm khoản nào? Khi khai sai (sai mã HS, khai thiếu giá trị, áp sai thuế suất…) dẫn đến truy thu, doanh nghiệp thường phải nộp thêm tiền thuế thiếu, tiền chậm nộp tính trên số thuế thiếu, và có thể bị phạt vi phạm hành chính theo mức áp dụng. Con số cụ thể tuỳ mức độ vi phạm và thời gian chậm nộp.
Doanh nghiệp mới bắt đầu xuất nhập khẩu có cần đăng ký gì với hải quan trước khi làm thủ tục không? Có — doanh nghiệp cần đăng ký tờ khai hải quan điện tử, có chữ ký số, mã số doanh nghiệp trên hệ thống VNACCS, và thông thường phải mở tài khoản ngoại tệ để thanh toán. Ngoài ra, một số mặt hàng cần giấy phép nhập/xuất (kinh doanh có điều kiện, kiểm dịch, công nghiệp…) trước khi tờ khai được thông quan.
Vay vốn kinh doanh
Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.