Incoterms 2020 — FOB là gì?

Incoterms 2020 — FOB là gì?

Giao hàng lên tàu: người bán chịu mọi chi phí và rủi ro cho đến khi hàng được xếp lên tàu tại cảng xuất.

Thuật ngữ tiếng Anh: FOB — Free On Board

Lĩnh vực: Thanh toán

Phân biệt FOB với CFR, CIF và FAS

FOB thuộc nhóm điều kiện giao hàng bằng đường biển (sea/waterway) trong Incoterms 2020, chỉ áp dụng khi hàng hóa vận chuyển bằng tàu biển hoặc đường sông nội địa. Điểm chuyển rủi ro của FOB nằm tại cảng xuất: khi hàng đã qua mạn tàu, mọi chi phí và rủi ro tổn thất chuyển sang người mua.

Ba điều kiện dễ nhầm với FOB:

• CFR — Cost & Freight Trader: Người bán chịu thêm cước vận chuyển đến cảng đích, nhưng rủi ro vẫn chuyển khi hàng lên tàu tại cảng xuất. Nói cách khác, người bán trả phí tàu nhưng người mua chịu rủi ro trong quá trình vận chuyển.
• CIF — Cost, Insurance & Freight: Người bán chịu cước vận chuyển và phải mua bảo hiểm hàng hóa tối thiểu 110% giá trị CIF. Rủi ro vẫn chuyển tại cảng xuất, nhưng nghĩa vụ chi phí kéo dài đến cảng đích.
• FAS — Free Alongside Ship: Người bán giao hàng dọc mạn tàu tại cảng xuất (chưa qua cầu cảng), người mua chịu chi phí xếp hàng lên tàu. Rủi ro chuyển sớm hơn FOB.

Ví dụ cụ thể cho SME MNH: Một doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản tại Cần Thơ ký hợp đồng FOB Cảng Cần Thơ với khách Mỹ. Khi container được xếp lên tàu, rủi ro đã sang khách mua — nếu container rơi khỏi cầu cảng ngay sau khi qua mạn tàu, người mua phải gánh chứ không phải doanh nghiệp xuất khẩu. Nếu cùng hợp đồng đó là CIF Los Angeles, doanh nghiệp xuất vẫn phải mua bảo hiểm cho cả chặng đường đến Mỹ.

Chi phí, rủi ro và trách nhiệm hai bên theo FOB

Phân chia trách nhiệm rõ ràng giúp SME lập dự toán chính xác khi đàm phán với đối tác nước ngoài:

Người bán (exporter) chịu đến thời điểm hàng qua mạn tàu tại cảng xuất:

• Chi phí đóng gói, gia cố hàng hóa theo yêu cầu hợp đồng
• Phí kiểm hàng, lấy mẫu, chứng nhận chất lượng (ví dụ giám định SGS, chứng thư chất lượng)
• Thuế xuất khẩu và lệ phí hải quan
• Chi phí vận chuyển nội địa từ kho đến cảng xuất
• Phí nâng hàng qua cầu cảng (loading on board)
• Phí khai thác hải quan xuất, chứng từ vận tải (Bill of Lading)

Người mua (importer) chịu từ thời điểm hàng qua mạn tàu:

• Cước vận chuyển đường biển (ocean freight) từ cảng xuất đến cảng nhập
• Bảo hiểm hàng hóa cho cả chặng (mặc dù FOB không bắt buộc người mua mua bảo hiểm, thực tế phần lớn người nhập khẩu vẫn mua để phòng tổn thất)
• Thuế nhập khẩu, VAT, phí hải quan đến và lệ phí cảng đích
• Chi phí dỡ hàng khỏi tàu, vận chuyển nội địa tại nước nhập

Hai bên cùng chịu: chi phí xử lý khiếu nại trong phạm vi trách nhiệm của mình; rủi ro hàng hóa hư hại do lỗi đóng gói sẽ thuộc người bán, do lỗi xếp dỡ hoặc vận chuyển sẽ thuộc người mua.

Lưu ý khi áp dụng FOB cho SME xuất nhập khẩu Việt Nam

Một số điểm thực hành mà SME Việt Nam thường gặp:

• Phải ghi rõ cảng xuất trong hợp đồng. Nếu ghi chung chung kiểu "FOB Việt Nam", tranh chấp sẽ phát sinh vì không xác định được điểm chuyển rủi ro. Cách ghi chuẩn: "FOB Cảng Cát Lái, TP.HCM" hoặc "FOB Cảng Hải Phòng".
• FOB không dùng cho container. Incoterms 2020 khuyến nghị dùng FCA (Free Carrier) thay cho FOB khi hàng đi container, vì điểm "qua mạn tàu" khó xác định với container lắp ghép. Tuy nhiên FOB vẫn được sử dụng phổ biến trong hợp đồng truyền thống.
• Chứng từ quan trọng: người bán cần lấy Bill of Lading ghi rõ "on board" kèm ngày — đây là bằng chứng hàng đã qua mạn tàu, quyết định thời điểm chuyển rủi ro pháp lý.
• Ảnh hưởng đến nhu cầu vốn lưu động: với FOB, doanh nghiệp xuất khẩu chỉ cần ứng trước chi phí đến cảng xuất, không phải cước tàu dài ngày như CIF — giảm áp lực dòng tiền so với các điều kiện giao hàng "trả phí đến đích".
• Thanh toán bằng L/C (Letter of Credit): ngân hàng phát hành L/C thường yêu cầu B/L "clean on board" và đúng tên cảng FOB ghi trong L/C. Sai lệch nhỏ về tên cảng có thể khiến bộ chứng từ bị từ chối thanh toán.

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc logistics chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

FOB có bắt buộc mua bảo hiểm hàng hóa không? Không. Trong FOB, người mua tự quyết định mua bảo hiểm cho đoạn vận chuyển từ cảng xuất trở đi; người bán không có nghĩa vụ mua bảo hiểm như CIF.

FCA và FOB khác nhau ở điểm nào, khi nào nên dùng FCA? FCA chuyển rủi ro khi hàng được giao cho người chuyển vận (carrier) tại địa điểm chỉ định, không cần qua mạn tàu. Incoterms 2020 khuyến nghị dùng FCA cho hàng container thay cho FOB vì điểm "qua mạn tàu" khó xác định với container.

Rủi ro hàng hóa chuyển sang người mua lúc nào trong FOB? Khi hàng đã được xếp lên tàu (qua mạn tàu) tại cảng xuất ghi trong hợp đồng. Trước thời điểm đó, mọi tổn thất do người bán chịu, dù họ đã giao cho đại lý vận tải.

Doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ nên chọn FOB hay CIF? Phụ thuộc khả năng đàm phán cước tàu và dòng tiền. FOB phù hợp khi người mua có quan hệ tốt với hãng tàu và muốn tự kiểm soát vận chuyển; CIF phù hợp khi người bán muốn gói gọn trách nhiệm đến cảng đích hoặc người mua là đối tác mới cần giảm thiểu rủi ro ban đầu.

Vay vốn kinh doanh

Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.