Incoterms 2020 — FAS là gì?

Incoterms 2020 — FAS là gì?

Giao dọc mạn tàu: người bán giao hàng dọc mạn tàu tại cảng xuất, rủi ro chuyển cho người mua.

Thuật ngữ tiếng Anh: FAS — Free Alongside Ship

Lĩnh vực: Thanh toán

Nghĩa vụ chi tiết của người bán và người mua dưới FAS

Trong Incoterms 2020, FAS có những điểm đặc thù so với các điều khoản giao hàng bằng đường biển khác (FOB, CFR, CIF):

Nghĩa vụ chính của người bán:

• Giao hàng dọc mạn tàu tại cảng xếp hàng do người mua chỉ định — tức hàng phải được đặt trên cầu tàu hoặc đặt cạnh mạn tàu để sẵn sàng đưa lên tàu.
• Làm thủ tục xuất khẩu, nộp giấy phép xuất khẩu, hoàn tất khai hải quan xuất (điểm khác biệt lớn so với Incoterms 2010, nơi người mua phải tự làm thủ tục xuất khẩu).
• Chịu chi phí và rủi ro cho đến khi hàng thực sự nằm dọc mạn tàu.

Nghĩa vụ chính của người mua:

• Ký hợp đồng thuê tàu, chỉ định cảng xếp hàng, thông báo tên tàu và thời gian giao hàng cho người bán.
• Chịu rủi ro và mọi chi phí từ thời điểm hàng đã được đặt dọc mạn tàu trở đi (cước vận tải biển, bảo hiểm, cước nhập khẩu).
• Làm thủ tục nhập khẩu, nộp thuế và các phí liên quan tại nước nhập khẩu.

Điểm chuyển rủi ro (c Critical Point): Rủi ro chuyển từ người bán sang người mua ngay khi hàng được đặt dọc mạn tàu tại cảng xếp hàng. Nếu hàng bị hư hỏng, rơi xuống nước, hoặc thất lạc trước thời điểm này, người bán gánh chịu; từ thời điểm đó trở đi, người mua chịu trách nhiệm hoàn toàn — kể cả khi tàu chưa khởi hành.

Khi nào doanh nghiệp xuất nhập khẩu nên chọn FAS

FAS phù hợp với một số tình huống cụ thể trong thương mại quốc tế:

Trường hợp nên dùng FAS:

• Hàng hóa cồng kềnh, nặng hoặc có tính chất đặc biệt (máy móc công nghiệp, thiết bị xây dựng, gỗ khúc, sắt thép cuộn) mà người bán không có khả năng hoặc không muốn xếp hàng lên tàu.
• Người mua có điều kiện thuận lợi hơn về cảng biển và muốn kiểm soát chi phí xếp hàng (loading).
• Giao dịch bằng container kích thước lớn hoặc hàng rời (bulk cargo) tại cảng nước sâu.
• Người bán không quen thủ tục xuất khẩu tại nước xuất khẩu, hoặc nước xuất khẩu có quy định hạn chế doanh nghiệp nước ngoài trực tiếp làm thủ tục.

Trường hợp nên cân nhắc điều khoản khác thay FAS:

• Hàng đóng trong container tiêu chuẩn — nên dùng FCA (tại cảng) vì việc "giao dọc mạn tàu" với container thường không thực tế khi container được đặt trên bãi cảng trước khi đưa lên tàu.
• Người bán muốn kiểm soát toàn bộ chi phí và rủi ro đến khi hàng lên tàu — chuyển sang FOB.
• Giao hàng qua nhiều phương thức vận tải (không chỉ đường biển) — chuyển sang FCA, CPT, hoặc CIP.

Lưu ý quan trọng cho doanh nghiệp Việt Nam khi áp dụng FAS

Một số điểm cần đặc biệt chú ý để tránh tranh chấp phát sinh:

Về cảng và địa điểm giao hàng:

• Hợp đồng phải ghi rõ tên cảng xếp hàng cụ thể (ví dụ: "Cảng Cái Mép, Bà Rịa-Vũng Tàu") thay vì chỉ ghi quốc gia. Đây là quy tắc chung của Incoterms 2020 nhưng với FAS càng quan trọng vì rủi ro chuyển ngay tại cầu cảng.
• Nếu người mua không chỉ định được điểm giao hàng chính xác trong cảng, người bán có quyền chọn vị trí phù hợp nhất dọc mạn tàu.

Về chi phí xếp hàng (loading):

• Theo Incoterms 2020, chi phí xếp hàng lên tàu (loading) do người mua chịu. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều cảng Việt Nam, cước xếp hàng có thể đã nằm trong cước phí cảng — hai bên cần làm rõ trong hợp đồng mua bán để tránh tranh cãi.

Về bảo hiểm:

• FAS không yêu cầu bên nào phải mua bảo hiểm. Người mua nên cân nhắc mua bảo hiểm hàng hóa (cargo insurance) ngay từ khi hàng nằm dọc mạn tàu vì giai đoạn này rủi ro hàng hóa bị hư hại do thời tiết, sóng biển là rất cao.

Về chứng từ và thanh toán:

• Với doanh nghiệp SME xuất khẩu qua FAS, việc nhận than toán bằng L/C (Letter of Credit — thư tín dụng) yêu cầu xuất trình chứng từ vận đơn đường biển (Bill of Lading) ghi rõ hàng đã được xếp dọc mạn tàu. Doanh nghiệp cần phối hợp chặt với hãng tàu để lấy đúng chứng từ.

Về chi phí và dòng tiền:

• Khi sử dụng FAS, doanh nghiệp xuất khẩu được miễn chi phí cước biển quốc tế và có thể đẩy nhanh dòng tiền (do giao hàng ngay tại cảng xuất). Tuy nhiên, doanh nghiệp nhập khẩu phải chuẩn bị thanh toán cước biển, bảo hiểm và thuế nhập khẩu ngay khi hàng dọc mạn tàu.

Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc tư vấn thương mại quốc tế chuyên nghiệp. Doanh nghiệp nên tham vấn đơn vị forwarder, hãng tàu hoặc luật sư thương mại trước khi ký kết hợp đồng áp dụng Incoterms 2020 — FAS.

Câu hỏi thường gặp

FAS và FOB khác nhau ở điểm nào quan trọng nhất? Điểm khác biệt lớn nhất là thời điểm chuyển rủi ro: với FAS, rủi ro chuyển sang người mua khi hàng được đặt dọc mạn tàu (chưa lên tàu); với FOB, rủi ro chuyển khi hàng đã thực sự được xếp lên tàu. Người bán theo FAS cũng phải tự làm thủ tục xuất khẩu theo Incoterms 2020.

FAS có áp dụng được cho vận tải container bằng đường biển không? Về mặt kỹ thuật Incoterms 2020 vẫn cho phép, nhưng thực tế thường không phù hợp vì container thường nằm trên bãi cảng trước khi đưa lên tàu, việc xác định "dọc mạn tàu" rất mơ hồ. Với container, FCA tại cảng thường là lựa chọn thực tế hơn.

Nếu hàng bị rơi xuống nước khi đang đặt dọc mạn tàu thì ai chịu thiệt hại? Theo FAS, nếu hàng chưa thực sự nằm dọc mạn tàu an toàn (tức vẫn đang trong quá trình xếp dỡ), người bán chịu rủi ro. Từ khi hàng đã ổn định dọc mạn tàu, mọi tổn thất kể cả rơi xuống biển đều thuộc trách nhiệm người mua — đây là lý do bảo hiểm hàng hóa từ thời điểm này rất cần thiết.

Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam dùng FAS có bất lợi gì so với FOB? Bất lợi chính là người bán phải tự xử lý thủ tục xuất khẩu và gánh rủi ro đến lúc hàng dọc mạn tàu, trong khi cước biển vẫn do người mua chịu nên không tận dụng được dịch vụ trọn gói từ hãng tàu. FAS thường chỉ có lợi khi hàng quá cồng kềnh hoặc người mua muốn tự kiểm soát khâu xếp hàng.

Vay vốn kinh doanh

Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.