Chứng từ vận tải đa phương thức là gì?

Chứng từ vận tải đa phương thức là gì?

Chứng từ cho hàng hoá vận chuyển bằng nhiều phương thức: biển, bộ, hàng không kết hợp.

Thuật ngữ tiếng Anh: Multimodal Transport Document

Lĩnh vực: Thanh toán

Các đặc điểm cốt lõi của chứng từ vận tải đa phương thức

Khác với vận đơn đơn phương thức (chỉ dùng cho đường biển hoặc đường hàng không riêng lẻ), chứng từ vận tải đa phương thức ghi nhận toàn bộ hành trình hàng hóa qua ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau dưới sự chịu trách nhiệm của một người vận tải duy nhất (Multimodal Transport Operator – MTO). Người vận tải này ký phát chứng từ, nhận hàng tại điểm giao nhận và giao hàng tại điểm cuối cùng, thay vì chuyển trách nhiệm qua từng chặng như vận tải liên hợp truyền thống.

Các đặc điểm thường gặp của loại chứng từ này:

• Ghi nhận một hợp đồng vận tải thống nhất từ điểm nhận hàng đến điểm giao hàng cuối cùng, bất kể có bao nhiêu phương thức tham gia.
• MTO chịu trách nhiệm liên tục về hàng hóa trong suốt hành trình, kể cả những đoạn do nhà thầu phụ thực hiện.
• Hai hình thức phổ biến: chứng từ có thể chuyển nhượng (negotiable – dùng khi giao hàng qua trao đổi chứng từ trong thanh toán thư tín dụng) và chứng từ không thể chuyển nhượng (non-negotiable – chỉ giao hàng cho người được chỉ định).
• Mức bồi thường và giới hạn trách nhiệm của MTO có thể được quy định theo các công ước quốc tế (như Công ước Liên hợp quốc về Vận tải đa phương thức năm 1980) hoặc theo thỏa thuận giữa các bên.

Điểm đáng chú ý với doanh nghiệp SME xuất nhập khẩu: ngân hàng phát hành thư tín dụng (LC) có thể chấp nhận chứng từ vận tải đa phương thức thay cho vận đơn đường biển, nhưng nội dung chứng từ phải khớp với các điều khoản LC (điểm giao hàng, điểm nhận hàng, tên người giao hàng…). Nếu không khớp, doanh nghiệp có nguy cơ bị từ chối thanh toán dù hàng đã đến nơi.

So sánh nhanh với các chứng từ vận tải khác

Lưu ý thực tiễn cho doanh nghiệp SME Việt Nam khi sử dụng

• Khi đàm phán LC: yêu cầu ngân hàng ghi rõ "Multimodal Transport Document acceptable" ngay từ đầu, tránh việc sau đó ngân hàng từ chối vì chứng từ không phải vận đơn đường biển truyền thống.
• Khi chọn MTO: ưu tiên các đơn vị có uy tín và mạng lưới đại lý rộng tại cảng đích, vì MTO chịu trách nhiệm chính nhưng thực tế thường thuê nhà thầu phụ ở từng chặng.
• Khi khiếu nại tổn thất hàng hóa: xác định rõ đoạn nào hàng bị hư hại (bộ, biển, hàng không) để áp dụng đúng giới hạn trách nhiệm, vì mỗi chặng có thể chịu sự điều chỉnh của một chế định pháp lý khác nhau.
• Khi kết hợp với bảo hiểm hàng hóa: điều khoản bảo hiểm nên ghi rõ phạm vi bảo hiểm trùng với toàn bộ hành trình đa phương thức, tránh trường hợp bảo hiểm chỉ có hiệu lực trên một chặng nhất định.

Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo về mặt nghiệp vụ thanh toán quốc tế, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên ngành hay tư vấn từ ngân hàng phát hành LC của doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Chứng từ vận tải đa phương thức có phải lúc nào cũng dùng được thay vận đơn đường biển trong thanh toán LC không? Không hoàn toàn. Chứng từ vận tải đa phương thức chỉ được chấp nhận khi LC ghi rõ cho phép loại chứng từ này; nếu LC chỉ quy định "Bill of Lading" mà không có ngoại lệ, doanh nghiệp nộp chứng từ đa phương thức sẽ có nguy cơ bị ngân hàng từ chối thanh toán.

Doanh nghiệp bị mất/hư hàng trên đường vận chuyển thì khiếu nại ai? Doanh nghiệp khiếu nại trực tiếp MTO – người ký phát chứng từ và chịu trách nhiệm liên tục cho cả hành trình. MTO sẽ là người đứng ra truy trách nhiệm các nhà thầu phụ ở từng chặng, thay vì doanh nghiệp phải tự truy từng bên.

Làm sao phân biệt chứng từ vận tải đa phương thức với vận tải liên hợp (combined transport) để tránh nhầm lẫn? Chứng từ đa phương thức do một MTO duy nhất phát hành và MTO chịu trách nhiệm xuyên suốt toàn hành trình; còn vận tải liên hợp truyền thống có thể có nhiều chứng từ riêng từng chặng và trách nhiệm được chuyển tiếp giữa các hãng vận tải khác nhau.

Doanh nghiệp nên chọn chứng từ dạng chuyển nhượng hay không chuyển nhượng? Nếu thanh toán bằng LC có trao đổi chứng từ, doanh nghiệp cần dạng chuyển nhượng (negotiable) để có thể ký hậu chuyển nhượng cho ngân hàng; nếu giao hàng thẳng cho người nhận cố định và không qua ngân hàng, dạng không chuyển nhượng (non-negotiable) là đủ và đơn giản hơn.

Vay vốn kinh doanh

Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.