Bảo hiểm bảo lãnh là gì?
Hợp đồng ba bên đảm bảo bên thụ hưởng được bồi thường nếu bên được bảo lãnh vi phạm nghĩa vụ.
Thuật ngữ tiếng Anh: Surety Bond
Lĩnh vực: Bảo hiểm & Chứng khoán
Ba bên tham gia và cách thức hoạt động
Một hợp đồng bảo hiểm bảo lãnh thường có sự tham gia của ba chủ thể:
- Bên được bảo lãnh (Principal): cá nhân hoặc doanh nghiệp có nghĩa vụ phải hoàn thành một cam kết nào đó (ví dụ: nhà thầu phải hoàn thành gói thầu xây dựng, nhà cung cấp phải giao hàng đúng hợp đồng).
- Bên thụ hưởng (Obligee): bên có quyền yêu cầu bồi thường khi bên được bảo lãnh không thực hiện đúng nghĩa vụ (thường là chủ đầu tư, cơ quan nhà nước hoặc đối tác thương mại).
- Công ty bảo lãnh (Surety): doanh nghiệp bảo hiểm được cấp phép, đứng ra cam kết và chi trả bồi thường thay bên được bảo lãnh khi có vi phạm xảy ra.
Về bản chất, đây không phải bảo hiểm truyền thống theo nghĩa bồi thường cho rủi ro bất ngờ. Bên được bảo lãnh vẫn phải hoàn trả toàn bộ số tiền mà công ty bảo lãnh đã chi trả cho bên thụ hưởng, kèm theo phí và chi phí phát sinh. Nói cách khác, bảo lãnh bảo hiểm chuyển rủi ro tài chính từ bên thụ hưởng sang công ty bảo hiểm, nhưng cuối cùng trách nhiệm gốc vẫn thuộc về bên được bảo lãnh.
Các loại bảo lãnh phổ biến với doanh nghiệp SME
Trong thực tế, doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp các hình thức bảo lãnh sau:
- Bảo lãnh dự thầu (Bid Bond): đảm bảo nhà thầu sẽ không rút lui sau khi trúng thầu hoặc từ chối ký hợp đồng. Thường có giá trị tỷ lệ phần trăm nhỏ so với tổng giá trị gói thầu.
- Bảo lãnh thực hiện hợp đồng (Performance Bond): cam kết nhà thầu hoàn thành đúng tiến độ và chất lượng công trình; nếu vi phạm, bên thụ hưởng được quyền yêu cầu chi trả.
- Bảo lãnh bảo hành (Maintenance Bond): có hiệu lực trong giai đoạn bảo hành sau khi công trình được nghiệm thu, đảm bảo nhà thầu khắc phục các lỗi phát sinh.
- Bảo lãnh hoàn tạm ứng (Advance Payment Bond): bảo vệ khoản tạm ứng mà chủ đầu tư đã trả trước cho nhà thầu, yêu cầu hoàn trả nếu nhà thầu không thực hiện hợp đồng.
- Bảo lãnh thanh toán (Payment Bond): đảm bảo nhà thầu thanh toán đầy đủ cho nhà cung cấp vật tư và nhân công phụ, tránh phát sinh tranh chấp.
Ngoài lĩnh vực xây dựng, bảo lãnh còn xuất hiện trong các giao dịch thương mại (bảo lãnh giao hàng, bảo lãnh thanh toán), trong đấu thầu mua sắm công và trong một số hoạt động có yêu cầu ký quỹ.
Chi phí và điều kiện doanh nghiệp cần lưu ý
Phí bảo lãnh thường được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị bảo lãnh, phụ thuộc vào loại hình, mức độ rủi ro và năng lực tài chính của bên được bảo lãnh. Một số điểm doanh nghiệp SME nên cân nhắc trước khi ký hợp đồng bảo lãnh:
- Năng lực tài chính và lịch sử thực hiện hợp đồng là hai yếu tố công ty bảo hiểm thẩm định nhiều nhất. Doanh nghiệp mới thành lập, chưa có báo cáo tài chính nhiều năm thường khó được chấp nhận hoặc phải chịu phí cao hơn.
- Điều kiện bồi thường trong hợp đồng cần đọc kỹ: thời hạn thông báo vi phạm, hồ sơ chứng minh, giới hạn trách nhiệm của công ty bảo hiểm và quyền truy đòi lại bên được bảo lãnh.
- Tài sản đảm bảo hoặc ký quỹ bổ sung: nhiều công ty bảo hiểm yêu cầu doanh nghiệp đặt cọc một phần giá trị bảo lãnh hoặc thế chấp tài sản để giảm rủi ro cho phía bảo lãnh.
Ý nghĩa khi doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn
Khi nộp hồ sơ vay vốn qua BizLoan, doanh nghiệp có thể gặp một số tình huống liên quan trực tiếp đến bảo hiểm bảo lãnh:
- Các khoản bồi thường bảo lãnh phải hoàn trả được ghi nhận như khoản nợ phải trả trên báo cáo tài chính, ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu mà lender tham khảo khi thẩm định.
- Khoản phí bảo lãnh đã trả được tính vào chi phí hoạt động, làm giảm lợi nhuận ròng nếu doanh nghiệp tham gia nhiều gói thầu cùng lúc.
- Nếu doanh nghiệp được hưởng bồi thường từ hợp đồng bảo lãnh do đối tác vi phạm, khoản thu này cần được kê khai rõ nguồn gốc để lender hiểu đúng bản chất, tránh nhầm lẫn với doanh thu hoạt động chính.
Nội dung trên mang tính tham khảo tổng quát, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc tài chính chuyên nghiệp cho từng trường hợp cụ thể của doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Bảo hiểm bảo lãnh khác gì so với bảo lãnh ngân hàng?
Bảo lãnh ngân hàng là cam kết thanh toán từ một tổ chức tín dụng, thường yêu cầu ký quỹ hoặc tài sản đảm bảo tương đương giá trị bảo lãnh. Bảo hiểm bảo lãnh do công ty bảo hiểm phát hành, có thể chấp nhận rủi ro dựa trên năng lực tài chính và uy tín của bên được bảo lãnh mà không nhất thiết phải phong tỏa toàn bộ số tiền tương ứng. Tùy yêu cầu của bên thụ hưởng, doanh nghiệp có thể được chọn một trong hai hình thức hoặc phối hợp cả hai.
Doanh nghiệp mới thành lập có dễ được cấp bảo lãnh không?
Thường khó hơn so với doanh nghiệp có lịch sử hoạt động và báo cáo tài chính nhiều năm, vì công ty bảo lãnh cần đánh giá năng lực thực hiện nghĩa vụ. Doanh nghiệp mới có thể được chấp nhận nếu bổ sung tài sản đảm bảo, ký quỹ bổ sung, hoặc có người bảo lãnh đứng tên cùng. Mỗi công ty bảo hiểm có tiêu chí thẩm định riêng nên doanh nghiệp nên khảo sát trước khi gửi hồ sơ dự thầu.
Phí bảo lãnh có được coi là chi phí hợp lý khi tính thuế không?
Phí bảo lãnh được ghi nhận là chi phí hoạt động trong báo cáo tài chính và làm giảm lợi nhuận ròng. Tuy nhiên, việc có được tính trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp hay không phụ thuộc quy định hiện hành về chi phí hợp lý và các điều kiện đi kèm. Doanh nghiệp nên xác nhận với đơn vị kế toán hoặc tư vấn thuế để đảm bảo cách hạch toán phù hợp với hồ sơ tài chính của mình.
Nếu công ty bảo lãnh đã chi trả bồi thường, doanh nghiệp có thể bị đòi lại khoản đó không?
Có. Ngay cả khi công ty bảo lãnh đã thanh toán cho bên thụ hưởng, bên được bảo lãnh vẫn chịu trách nhiệm hoàn trả toàn bộ số tiền đó cùng phí và chi phí phát sinh theo quyền truy đòi quy định trong hợp đồng. Vì vậy, khoản này được ghi nhận như nợ phải trả và là yếu tố lender tham khảo khi thẩm định hồ sơ vay vốn qua BizLoan.
Vay vốn kinh doanh
Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.