Trọng tài VIAC là gì?

Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, tổ chức giải quyết tranh chấp thương mại và đầu tư bằng thủ tục trọng tài.

Thuật ngữ tiếng Anh: Vietnam International Arbitration Centre

Lĩnh vực: Pháp lý

Thẩm quyền và phạm vi giải quyết tranh chấp

VIAC có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại cả trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam, bao gồm:

Tranh chấp giữa các doanh nghiệp trong nước – ví dụ tranh chấp giữa nhà cung cấp nguyên vật liệu và nhà sản xuất về chất lượng hàng hóa, tiến độ giao hàng, thanh toán.
Tranh chấp thương mại quốc tế – ví dụ hợp đồng mua bán hàng hóa giữa doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam và đối tác nước ngoài có điều khoản trọng tài chỉ định VIAC.
Tranh chấp đầu tư – giữa nhà đầu tư và cơ quan nhà nước, hoặc giữa các bên trong dự án đầu tư theo quy định pháp luật về đầu tư.
Tranh chấp liên quan đến hợp đồng tín dụng, bảo lãnh, thế chấp – phổ biến khi các bên muốn bảo mật thông tin và rút ngắn thời gian so với kiện tụng tại Tòa án.

Đặc điểm nổi bật của trọng tài là phán quyết có giá trị chung thẩm, các bên có nghĩa vụ thi hành; nếu bên thua kiện không tự nguyện thi hành, bên thắng kiện có thể yêu cầu Tòa án có thẩm quyền ra quyết định công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài tại Việt Nam.

Khi nào doanh nghiệp SME nên đưa điều khoản trọng tài VIAC vào hợp đồng

Việc lựa chọn VIAC làm cơ quan giải quyết tranh chấp nên được cân nhắc trong các tình huống sau:

Hợp đồng có giá trị lớn hoặc tính chất phức tạp – ví dụ hợp đồng cung ứng dài hạn, hợp đồng liên doanh, hợp đồng xây dựng công trình, nơi việc kéo dài tranh chấp tại Tòa án có thể gây thiệt hại đáng kể về dòng tiền.
Một hoặc cả hai bên là doanh nghiệp nước ngoài – phán quyết của VIAC được các quốc gia thành viên Công ước New York 1958 công nhận và cho thi hành, thuận lợi cho việc thi hành phán quyết xuyên biên giới.
Các bên cần bảo mật thông tin – thủ tục trọng tài VIAC mang tính không công khai, phù hợp với tranh chấp liên quan đến bí mật kinh doanh, công nghệ, danh sách khách hàng.
Mong muốn rút ngắn thời gian giải quyết – tranh chấp tại Tòa án có thể kéo dài qua nhiều cấp xét xử; trọng tài thường có thời hạn giải quyết rõ ràng hơn, giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch tài chính.

Ngược lại, với những tranh chấp nhỏ, quan hệ đối tác lâu dài muốn duy trì thiện cảm, hoặc tranh chấp mang tính hành chính không thuộc thẩm quyền trọng tài, doanh nghiệp có thể cân nhắc thương lượng, hòa giải hoặc giải quyết tại Tòa án.

Mẫu điều khoản trọng tài và lưu ý khi soạn thảo

Một điều khoản trọng tài VIAC điển hình thường bao gồm các yếu tố:

Xác định rõ loại tranh chấp được đưa ra trọng tài (toàn bộ hoặc một phần).
Chỉ định VIAC là cơ quan giải quyết và áp dụng Quy tắc tố tụng trọng tài của VIAC tại thời điểm khởi kiện.
Số lượng trọng tài viên – thường là 1 hoặc 3, tùy giá trị tranh chấp.
Ngôn ngữ tố tụng và luật áp dụng cho hợp đồng.
Địa điểm trọng tài – thông thường tại trụ sở VIAC ở Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh, hoặc theo thỏa thuận.

Một số lưu ý thực tiễn:

Điều khoản trọng tài cần được soạn rõ ràng, không mơ hồ, tránh trường hợp đối phương yêu cầu Tòa án tuyên bố thỏa thuận trọng tài vô hiệu vì không xác định được cơ quan trọng tài cụ thể.
Nên tham khảo các mẫu điều khoản trọng tài mà VIAC công bố trên trang thông tin chính thức của Trung tâm để đảm bảo đúng định dạng và phù hợp với Quy tắc tố tụng hiện hành.
Đối với hợp đồng tín dụng hoặc hợp đồng có tài sản bảo đảm, cần lưu ý phân biệt giữa tranh chấp về nghĩa vụ thanh toán (có thể đưa ra trọng tài) và yêu cầu xử lý tài sản thế chấp (thường do Tòa án hoặc Trung tâm hành chính giải quyết).
Chi phí trọng tài bao gồm phí hành chính, phí trọng tài viên và chi phí hợp lý khác; doanh nghiệp nên dự tính khoản chi phí này khi tính toán phương án tài chính và dòng tiền dự phòng cho tranh chấp tiềm ẩn.

Quy trình trọng tài VIAC ở góc nhìn tổng quát

Mặc dù chi tiết thủ tục được quy định cụ thể trong Quy tắc tố tụng trọng tài của VIAC, doanh nghiệp có thể hình dung các bước chính gồm:

Gửi đơn khởi kiện đến VIAC kèm các tài liệu liên quan.
VIAC kiểm tra thẩm quyền, thụ lý vụ việc và thông báo cho bên bị kiện.
Thành lập Hội đồng trọng tài theo thỏa thuận của các bên hoặc theo quy tắc của VIAC.
Hòa giải giữa các bên trong quá trình tố tụng (nếu có).
Hội đồng trọng tài xét xử và ra phán quyết.
Thi hành phán quyết – tự nguyện hoặc yêu cầu Tòa án công nhận và cho thi hành.

Thời gian giải quyết phụ thuộc vào độ phức tạp của vụ việc, mức độ hợp tác của các bên và thỏa thuận về số lượng trọng tài viên. Doanh nghiệp nên lập kế hoạch tài chính và nhân sự nội bộ để tham gia tố tụng một cách chủ động, đồng thời chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng cứ ngay từ khi ký kết hợp đồng để giảm rủi ro pháp lý phát sinh sau này.

Câu hỏi thường gặp

Phán quyết trọng tài VIAC có khác gì so với bản án của Tòa án về hiệu lực thi hành?

Phán quyết trọng tài VIAC có giá trị chung thẩm và các bên phải tự nguyện thi hành; chỉ khi bên thua kiện không tự nguyện thì bên thắng mới phải yêu cầu Tòa án có thẩm quyền ra quyết định công nhận và cho thi hành — tức là bản chất không hoàn toàn giống bản án đã có hiệu lực thi hành ngay của Tòa án.

Doanh nghiệp SME có được tự đưa tranh chấp ra VIAC khi chưa có điều khoản trọng tài trong hợp đồng không?

Có thể nếu cả hai bên cùng thỏa thuận bổ sung điều khoản trọng tài sau khi tranh chấp phát sinh, hoặc thông qua thỏa thuận riêng gửi tới VIAC; nếu một bên không đồng ý, thẩm quyền giải quyết sẽ thuộc về Tòa án theo quy định chung.

Chi phí khi đưa tranh chấp ra VIAC gồm những khoản nào và có được phân bổ theo kết quả vụ việc không?

Chi phí gồm phí hành chính của VIAC, phí trọng tài viên và các chi phí hợp lý phát sinh trong tố tụng; Hội đồng trọng tài thường phân chia phí theo tỷ lệ thắng/thua tùy nội dung quyết định, nên bên thua kiện có khả năng phải gánh phần lớn khoản này.

Nếu bên thua kiện không có tài sản tại Việt Nam, doanh nghiệp có thi hành được phán quyết tại nước ngoài không?

Phán quyết của VIAC được công nhận và cho thi hành tại các quốc gia thành viên Công ước New York 1958, nên doanh nghiệp có thể yêu cầu Tòa án nước ngoài công nhận và thi hành phán quyết để truy tìm tài sản của bên thua kiện ở những quốc gia đó, sau khi đã được cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam cho thi hành trước.

Vay vốn kinh doanh

Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.

Trọng tài VIAC là gì?