Securities borrowing là gì?
Hoạt động đi vay chứng khoán từ chủ sở hữu để thực hiện bán khống hoặc đáp ứng nghĩa vụ giao hàng.
Thuật ngữ tiếng Anh: Securities Borrowing
Lĩnh vực: Nghiệp vụ ngân hàng
Cơ chế vận hành và các bên tham gia
Trong một giao dịch securities borrowing, bên đi vay (thường là nhà đầu tư muốn bán khống, công ty chứng khoán cần giao hàng cho khách, hoặc tổ chức có nghĩa vụ thanh toán giao dịch phái sinh) sẽ nhận chứng khoán từ bên cho vay (chủ sở hữu, quỹ đầu tư dài hạn, tổ chức quản lý quỹ, ngân hàng lưu ký…) trong một khoảng thời gian nhất định và phải hoàn trả chứng khoán cùng loại (hoặc chứng khoán tương đương) khi đến hạn. Đổi lại, bên cho vay nhận một khoản phí (thường gọi là borrow fee) và thường được bên đi vay đặt cọc bằng tiền hoặc tài sản có giá trị tương đương để bảo đảm nghĩa vụ hoàn trả.
Phần lớn giao dịch ở Việt Nam hiện nay được thực hiện qua trung gian — các công ty chứng khoán có nghiệp vụ cho vay chứng khoán hoặc thông qua hệ thống vay mượn tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) — thay vì hai bên tự thỏa thuận trực tiếp.
Mục đích sử dụng phổ biến
Bốn nhóm mục đích chính của securities borrowing bao gồm:
- Bán khống (short selling): Nhà đầu tư vay cổ phiếu để bán ra khi kỳ vọng giá giảm, sau đó mua lại với giá thấp hơn để hoàn trả và kiếm lợi nhuận chênh lệch.
- Giao hàng đúng hạn (settlement): Khi khách hàng đã bán chứng khoán nhưng chưa kịp chuyển chứng khoán vào tài khoản (ví dụ do chứng khoán đang được lưu ký ở công ty chứng khoán khác), công ty chứng khoán có thể vay mượn tạm thời để hoàn tất giao dịch đúng T+ hoặc T+1.
- Thực hiện nghĩa vụ phái sinh: Nhà đầu tư vị thế short trong hợp đồng tương lai cần có chứng khoán cơ sở để giao khi đến ngày đáo hạn.
- Hỗ trợ hoạt động tạo lập thị trường (market making): Các công ty chứng khoán vay mượn để duy trì thanh khoản và chênh lệch giá mua – bán hợp lý.
So sánh với securities lending và một số lưu ý cho doanh nghiệp
Cần phân biệt securities borrowing với securities lending (cho vay chứng khoán): đây là hai mặt của cùng một giao dịch — một bên là người đi vay, bên còn lại là người cho vay. Nhầm lẫn hai thuật ngữ này khá phổ biến trong hợp đồng và báo cáo.
Đối với doanh nghiệp SME, khái niệm này ít tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất – kinh doanh thường ngày, nhưng lại liên quan gián tiếp trong các tình huống:
- Doanh nghiệp niêm yết mà cổ đông lớn tham gia chương trình cho vay chứng khoán sẽ có thêm nguồn thu từ phí cho vay, đồng thời phải đối diện rủi ro cổ phiếu bị bán khống làm biến động giá.
- Doanh nghiệp sử dụng cổ phiếu hoặc trái phiếu làm tài sản đảm bảo khi tiếp cận các sản phẩm tài trợ từ công ty chứng khoán cũng cần nắm rõ cơ chế vay mượn để tránh thắt chặt thanh khoản khi chứng khoán được gọi về.
- Khi doanh nghiệp dự kiến phát hành cổ phiếu ESOP hoặc chào bán ra công chúng, việc thị trường có sẵn hệ thống cho vay chứng khoán hoạt động hiệu quả sẽ giúp ổn định giá ngay sau khi lên sàn.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc tư vấn đầu tư chuyên nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Securities borrowing và securities lending khác nhau ở điểm nào dễ gây nhầm lẫn nhất? Cả hai đều mô tả cùng một giao dịch, chỉ khác góc nhìn: securities borrowing là phía người đi vay (nhận chứng khoán và phải hoàn trả), còn securities lending là phía người cho vay (giao chứng khoán và nhận phí cộng tài sản đảm bảo). Khi ký hợp đồng với công ty chứng khoán, doanh nghiệp cần xem rõ mình đang đứng ở vai trò nào để biết nghĩa vụ phát sinh.
Phí vay mượn chứng khoán (borrow fee) do ai quyết định và thường ở mức nào? Borrow fee do bên cho vay hoặc trung gian môi giới ấn định, biến động theo cung – cầu trên thị trường và mức độ khan hiếm của mã chứng khoán đó. Những mã có nhiều lệnh bán khống hoặc ít cổ phiếu sẵn cho vay thì phí thường cao hơn.
Doanh nghiệp có cổ phiếu đang được cầm cố tại công ty chứng khoán có bị ảnh hưởng khi cổ phiếu đó được cho vay đi không? Bản chất vẫn là cổ phiếu của doanh nghiệp đang nắm giữ, nhưng khi được đưa vào chương trình cho vay, bên vay có thể bán ra thị trường, khiến giá cổ phiếu biến động và doanh nghiệp phải chấp nhận rủi ro này. Do đó, trước khi đồng ý tham gia, doanh nghiệp nên đọc kỹ điều khoản về khả năng gọi về và biên độ an toàn.
Vay vốn kinh doanh tại BizLoan có liên quan gì đến securities borrowing không? Securities borrowing thuộc nghiệp vụ chứng khoán, còn các sản phẩm vay vốn kinh doanh qua BizLoan thuộc nghiệp vụ tín dụng do các ngân hàng và tổ chức tài chính cung cấp. Hai mảng này tách biệt, nhưng nếu doanh nghiệp dùng cổ phiếu làm tài sản đảm bảo cho khoản vay thì cần hỏi rõ lender về việc cổ phiếu có được phép tham gia chương trình cho vay chứng khoán hay không, để tránh bị gọi về đột ngột.
Vay vốn kinh doanh
Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.