Hợp đồng tương lai là gì?

Hợp đồng tương lai là gì?

Hợp đồng chuẩn hoá mua bán tài sản tại mức giá xác định vào ngày thanh toán trong tương lai.

Thuật ngữ tiếng Anh: Futures Contract

Lĩnh vực: Bảo hiểm & Chứng khoán

Đặc điểm cấu tạo của hợp đồng tương lai

Khác với hợp đồng kỳ hạn (forward) do hai bên tự thỏa thuận, hợp đồng tương lai là sản phẩm được chuẩn hóa trên sàn giao dịch. Mỗi hợp đồp quy định sẵn các yếu tố: tài sản cơ sở, khối lượng giao dịch, ngày đáo hạn, bước giá, biên độ dao động giá trong ngày và phương thức thanh toán. Tại Việt Nam, các hợp đồng tương lai được giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) thông qua thị trường phái sinh, với tài sản cơ sở hiện gồm chỉ số VN30, một số loại chứng khoán và trái phiếu chính phủ.

Vì tính chuẩn hóa, nhà đầu tư có thể dễ dàng mua – bán lại vị thế trước ngày đáo hạn mà không cần chờ giao nhận tài sản thực. Đây là điểm tạo nên tính thanh khoản cao và khiến hợp đồng tương lai trở thành công cụ phổ biến để phòng ngừa rủi ro cũng như tìm kiếm lợi nhuận từ biến động giá.

Phân biệt với các công cụ phái sinh khác

Trên thị trường tài chính, doanh nghiệp thường gặp bốn loại công cụ phái sinh phổ biến. Việc phân biệt giúp tránh nhầm lẫn khi đọc báo cáo hoặc ký kết giao dịch:

Ví dụ minh họa: Một doanh nghiệp xuất khẩu nông sản kỳ vọng giá hạt tiêu sẽ giảm trong 3 tháng tới có thể bán hợp đồng tương lai hạt tiêu để khóa giá bán trước. Nếu giá thực tế giảm đúng như dự kiến, khoản lãi từ vị thế bán sẽ bù đắp phần doanh thu bị sụt — đây chính là nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro (hedging).

Rủi ro cần lưu ý cho doanh nghiệp SME

Hợp đồng tương lai có thể là công cụ quản trị rủi ro hiệu quả, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu doanh nghiệp chưa hiểu rõ cơ chế:

• Rủi ro thua lỗ vượt ký quỹ: Khi giá đi ngược vị thế, nhà đầu tư phải nộp thêm ký quỹ bổ sung (margin call). Nếu không đáp ứng kịp, vị thế bị đóng tự động và khoản lỗ được ghi nhận ngay lập tức.
• Đòn bẩy cao: Chỉ cần một khoản ký quỹ ban đầu nhỏ (thường từ 10–15% giá trị hợp đồng) nhưng giá trị danh nghĩa lớn gấp nhiều lần, khiến biến động giá được phóng đại.
• Rủi ro thanh khoản: Một số hợp đồng ít người giao dịch có thể khó đóng vị thế ở mức giá mong muốn.
• Rủi ro mô hình: Phòng ngừa rủi ro hoàn hảo (perfect hedge) chỉ tồn tại trên lý thuyết; thực tế luôn có sai lệch giữa giá giao ngay và giá tương lai (basis risk).

Đối với doanh nghiệp SME chưa có đội ngũ quản trị rủi ro chuyên trách, việc sử dụng hợp đồng tương lai nên được cân nhắc kỹ hoặc tham khảo tư vấn từ công ty chứng khoán có giấy phép phái sinh trước khi tham gia. Nội dung trên mang tính tham khảo tổng quan, không thay thế tư vấn pháp lý hay tài chính chuyên nghiệp cho từng trường hợp cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng tương lai khác hợp đồng kỳ hạn (forward) ở điểm nào quan trọng nhất? Hợp đồng tương lai được chuẩn hoá và giao dịch trên sàn, thanh toán qua trung tâm bù trừ nên có thể đóng vị thế bất kỳ lúc nào; hợp đồng kỳ hạn do hai bên tự thỏa thuận, giao dịch OTC và thường phải chờ đáo hạn để thực hiện nghĩa vụ.

Doanh nghiệp SME có được trực tiếp giao dịch hợp đồng tương lai không? Theo quy định hiện hành, nhà đầu tư cá nhân và tổ chức tham gia thị trường phái sinh phải mở tài khoản tại công ty chứng khoán có giấy phép phái sinh và đáp ứng điều kiện về ký quỹ, hiểu biết sản phẩm; doanh nghiệp nên tham khảo công ty chứng khoán để biết điều kiện cụ thể áp dụng cho mình.

Ký quỹ ban đầu là gì và mất bao lâu để nộp thêm khi bị margin call? Ký quỹ ban đầu là số tiền nhà đầu tư phải đặt trước để mở vị thế, thường tương đương một tỷ lệ nhỏ giá trị hợp đồng; khi thị trường đi ngược chiều và tài khoản vượt mức ký quỹ duy trì, công ty chứng khoán sẽ gọi nộp bổ sung (margin call) và thời hạn xử lý thường rất ngắn, thường trong cùng ngày giao dịch.

Dùng hợp đồng tương lai để phòng ngừa rủi ro có đảm bảo bù đắp toàn bộ tổn thất không? Không — trên thực tế luôn tồn tại khoảng chênh giữa giá giao ngay và giá tương lai (basis risk), nên kết quả phòng ngừa chỉ mang tính tương đối, không loại bỏ hoàn toàn rủi ro biến động giá của doanh nghiệp.

Vay vốn kinh doanh

Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.