Thị trường ngoại hối là gì?

Thị trường ngoại hối (Foreign Exchange Market, viết tắt: Forex hoặc FX) là thị trường tài chính phi tập trung (OTC — Over-the-Counter) lớn nhất thế giới, nơi các đồng tiền của các quốc gia được mua bán và trao đổi với nhau. Không có một sàn giao dịch trung tâm cố định; thay vào đó, giao dịch diễn ra qua mạng lưới ngân hàng, tổ chức tài chính và các nhà giao dịch điện tử kết nối toàn cầu 24/5.

Theo báo cáo của BIS (Bank for International Settlements) năm 2022, doanh số giao dịch ngoại hối toàn cầu đạt trung bình 7,5 nghìn tỷ USD/ngày, gấp nhiều lần so với thị trường chứng khoán hay trái phiếu cộng lại. Forex đóng vai trò thiết yếu trong thương mại quốc tế, đầu tư xuyên biên giới và quản lý dự trữ ngoại tệ quốc gia.

Cấu trúc thị trường ngoại hối Việt Nam

Thị trường ngoại hối Việt Nam được tổ chức theo hai tầng:

• Thị trường liên ngân hàng (Interbank Market): Giao dịch giữa các NHTM với nhau và với Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Đây là tầng bán buôn với khối lượng lớn.
• Thị trường bán lẻ: Giao dịch giữa NHTM với doanh nghiệp và cá nhân. Tỷ giá bán lẻ chênh lệch (spread) so với tỷ giá liên ngân hàng.

NHNN công bố tỷ giá trung tâm USD/VND hàng ngày, các NHTM được phép giao dịch trong biên độ ±5% từ tỷ giá trung tâm (theo quy định hiện hành).

Các thành phần tham gia thị trường ngoại hối

Phiên giao dịch ngoại hối toàn cầu

Forex hoạt động 24 giờ/ngày, 5 ngày/tuần theo 4 phiên chính (giờ Việt Nam — GMT+7):

• Phiên Sydney: 5:00 – 14:00 — ít biến động, volume thấp
• Phiên Tokyo (Châu Á): 7:00 – 16:00 — JPY, AUD biến động mạnh; ảnh hưởng VND qua USD
• Phiên London (Châu Âu): 14:00 – 23:00 — volume lớn nhất (~35% giao dịch toàn cầu)
• Phiên New York (Mỹ): 20:00 – 5:00 — USD biến động mạnh, đặc biệt khi công bố số liệu kinh tế

Phiên London-New York overlap (20:00–23:00 VN) là thời điểm thanh khoản cao nhất và biến động lớn nhất.

Các cặp tiền tệ trên thị trường Forex

• Major pairs (cặp chính): EUR/USD, USD/JPY, GBP/USD, USD/CHF — thanh khoản cao nhất, spread thấp
• Minor pairs (cặp phụ): EUR/GBP, AUD/JPY, NZD/USD — không có USD, thanh khoản trung bình
• Exotic pairs (cặp ngoại lai): USD/VND, USD/THB, USD/BRL — spread cao, thanh khoản thấp

Cơ chế neo tỷ giá VND

Việt Nam áp dụng chế độ tỷ giá thả nổi có quản lý (managed float). NHNN công bố tỷ giá trung tâm USD/VND hàng ngày dựa trên rổ 8 đồng tiền chính (USD, EUR, CNY, JPY, KRW, SGD, THB, TWD) có trọng số phản ánh cơ cấu thương mại của Việt Nam. Biên độ ±5% cho phép tỷ giá linh hoạt theo thị trường trong khi NHNN vẫn can thiệp khi cần thiết.

Quy định ngoại hối tại Việt Nam

Hoạt động ngoại hối tại Việt Nam được điều chỉnh bởi Pháp lệnh Ngoại hối số 28/2005/PL-UBTVQH11 (sửa đổi 2013) và các thông tư, nghị định hướng dẫn của NHNN. Nguyên tắc cơ bản: mọi giao dịch ngoại tệ trong lãnh thổ VN phải thực hiện qua NHTM được cấp phép; cá nhân và doanh nghiệp bị hạn chế nắm giữ ngoại tệ ngoài mục đích hợp pháp.

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần hiểu rõ quy định về kết hối ngoại tệ và các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá như hợp đồng forward, swap ngoại tệ tại NHTM.

Doanh nghiệp SME có nhu cầu vốn để mở rộng xuất nhập khẩu? Tìm hiểu các gói vay thương mại quốc tế từ nhiều lender uy tín qua nền tảng matching BizLoan.

Thị trường Forex Việt Nam — Hợp pháp hay không?

Đây là câu hỏi được nhiều người quan tâm: thị trường forex Việt Nam hợp pháp không?

• Giao dịch ngoại hối qua ngân hàng: Hoàn toàn hợp pháp — doanh nghiệp mua bán ngoại tệ phục vụ xuất nhập khẩu qua ngân hàng thương mại được NHNN cấp phép
• Giao dịch forex margin qua sàn quốc tế: Chưa được pháp luật Việt Nam công nhận — cá nhân giao dịch forex đòn bẩy qua các sàn nước ngoài không được bảo vệ pháp lý
• Quy định: Pháp lệnh Ngoại hối 2005 (sửa đổi 2013) và các Thông tư của NHNN quy định chi tiết về giao dịch ngoại hối

NHNN quản lý ngoại hối như thế nào?

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đóng vai trò quản lý thị trường ngoại hối thông qua:

• Tỷ giá trung tâm: NHNN công bố hàng ngày, các ngân hàng giao dịch trong biên độ ±3%
• Can thiệp thị trường: Mua/bán ngoại tệ từ dự trữ ngoại hối để ổn định tỷ giá
• Quản lý doanh nghiệp: DN phải mở tài khoản ngoại tệ tại ngân hàng được phép, báo cáo giao dịch ngoại hối
• Bán ngoại tệ bắt buộc: DN xuất khẩu phải bán ngoại tệ cho ngân hàng theo tỷ lệ quy định (hiện tại 0%)

Rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Doanh nghiệp SME hoạt động xuất nhập khẩu cần quản lý rủi ro tỷ giá hối đoái:

• Rủi ro giao dịch: Tỷ giá biến động giữa thời điểm ký hợp đồng và thanh toán
• Rủi ro kế toán: Chênh lệch khi quy đổi ngoại tệ sang VND trên BCTC
• Công cụ phòng ngừa: Hợp đồng kỳ hạn (forward), quyền chọn (option), hoán đổi (swap) — đều có thể thực hiện qua ngân hàng
• Chi phí hedging: Thường 0,5-2%/năm tùy kỳ hạn và loại tiền tệ

Khi vay vốn bằng ngoại tệ (USD, EUR), SME phải cân nhắc rủi ro tỷ giá bên cạnh lãi suất danh nghĩa — lãi suất vay USD có thể thấp hơn VND nhưng nếu VND mất giá, chi phí vay thực tế sẽ tăng.