Phái sinh là gì?

Phái sinh là gì?

Công cụ tài chính có giá trị dẫn xuất từ tài sản cơ sở như cổ phiếu, trái phiếu, hàng hoá, tỷ giá.

Thuật ngữ tiếng Anh: Derivative

Lĩnh vực: Thuật ngữ chung

Giải thích chi tiết

Phái sinh (Derivative) là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực thuật ngữ chung. Hiểu rõ thuật ngữ này giúp doanh nghiệp SME nắm vững kiến thức tài chính, từ đó đưa ra quyết định kinh doanh và vay vốn hiệu quả hơn.

Trong thực tế hoạt động tài chính tại Việt Nam, phái sinh được áp dụng rộng rãi và đóng vai trò thiết yếu trong các nghiệp vụ hàng ngày. Các loại công cụ phái sinh phổ biến gồm hợp đồng kỳ hạn (forward), hợp đồng tương lai (futures), hợp đồng quyền chọn (option) và hợp đồng hoán đổi (swap). Doanh nghiệp thường sử dụng phái sinh với hai mục đích chính: phòng ngừa rủi ro (hedging) — ví dụ khoá tỷ giá trước cho khoản thanh toán ngoại tệ tương lai, hoặc đầu cơ (speculation) — kỳ vọng lợi nhuận từ biến động giá. Tại Việt Nam, thị trường phái sinh chứng khoán (hợp đồng tương lai chỉ số VN30) đã chính thức vận hành từ năm 2017 dưới sự quản lý của Sở Giao dịch Chứng khoán.

Ví dụ thực tế

Một doanh nghiệp nhập khẩu máy móc thanh toán bằng USD sau 3 tháng nữa, lo ngại tỷ giá USD/VND tăng sẽ làm tăng chi phí quy đổi. Doanh nghiệp ký hợp đồng kỳ hạn mua USD với ngân hàng ngay từ hôm nay theo tỷ giá cố định, giúp chốt chi phí đầu vào và loại bỏ rủi ro biến động tỷ giá trong 3 tháng tới.

Ứng dụng trong kinh doanh

Thuật ngữ phái sinh thường xuất hiện trong các tình huống sau:

• Trong hoạt động kinh doanh và quản lý tài chính doanh nghiệp
• Trong các báo cáo tài chính và văn bản quản trị nội bộ
• Trong hồ sơ vay vốn và thẩm định tín dụng
• Trong các quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Phái sinh trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

Phái sinh có phải là một hình thức đầu tư hay chỉ là công cụ phòng ngừa rủi ro?

Phái sinh có thể phục vụ cả hai mục đích. Doanh nghiệp dùng nó để phòng ngừa rủi ro (ví dụ khoá tỷ giá cho khoản nhập khẩu tương lai), nhưng cũng có nhà đầu tư dùng để đầu cơ kiếm lợi nhuận từ biến động giá. Với SME, mục đích phòng ngừa rủi ro phổ biến và an toàn hơn.

Doanh nghiệp nhỏ có nên sử dụng phái sinh không, hay chỉ dành cho công ty lớn?

Các sản phẩm phái sinh đơn giản như hợp đồng kỳ hạn tỷ giá (forward) khá phổ biến và nhiều ngân hàng thương mại cung cấp cho cả doanh nghiệp vừa và nhỏ có nhu cầu thanh toán ngoại tệ. Tuy nhiên, các sản phẩm phức tạp hơn như quyền chọn hay swap thường đòi hỏi quy mô giao dịch và hiểu biết tài chính nhất định, nên phù hợp hơn với doanh nghiệp lớn.

Phái sinh khác gì với hợp đồng mua bán hàng hoá thông thường?

Hợp đồng mua bán thông thường liên quan trực tiếp đến việc chuyển giao hàng hoá thực, còn phái sinh dẫn xuất giá trị từ tài sản cơ sở mà không nhất thiết phải sở hữu tài sản đó. Nhiều hợp đồng phái sinh có thể được thanh toán bằng tiền mặt chênh lệch thay vì giao nhận tài sản thực.

Sử dụng phái sinh có rủi ro mất trắng vốn không?

Có, đặc biệt với các vị thế đầu cơ hoặc khi không có phương án phòng ngừa rủi ro kèm theo. Biến động giá tài sản cơ sở có thể tạo ra khoản lỗ lớn hơn số vốn ban đầu bỏ ra, nên doanh nghiệp cần hiểu rõ cơ chế hoạt động và đánh giá khả năng chịu lỗ trước khi tham gia.

Vay vốn kinh doanh

Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.