Nền kinh tế mới nổi là gì?
Quốc gia đang chuyển đổi từ nền kinh tế thu nhập thấp sang thu nhập trung bình hoặc cao.
Thuật ngữ tiếng Anh: Emerging Market Economy
Lĩnh vực: Kinh tế
Đặc điểm nhận biết một nền kinh tế mới nổi
Không có một bộ tiêu chí duy nhất được thống nhất toàn cầu để phân loại "nền kinh tế mới nổi", nhưng các tổ chức quốc tế thường dựa trên các chỉ số sau:
- Thu nhập bình quân đầu người: đang ở mức trung bình thấp đến trung bình (theo phân loại của Ngân hàng Thế giới, nhóm thu nhập trung bình thường có GNI bình quân đầu người từ khoảng 1.136 – 13.845 USD, tính đến ngưỡng gần đây).
- Tốc độ tăng trưởng GDP: duy trì ở mức cao hơn đáng kể so với nhóm quốc gia phát triển, thường từ 4 – 7%/năm trong nhiều chu kỳ liên tiếp.
- Mức độ đô thị hóa và công nghiệp hóa: đang trong quá trình dịch chuyển lao động từ nông nghiệp sang sản xuất và dịch vụ.
- Sự phát triển của thị trường tài chính: hệ thống ngân hàng, thị trường chứng khoán và các công cụ tài chính đang được hoàn thiện dần.
- Cải cách thể chế: chính sách mở cửa, thu hút FDI, cải cách luật đầu tư và luật doanh nghiệp.
Các chỉ số này chỉ mang tính tham khảo, bởi MSCI, FTSE hay S&P có thể đưa ra danh sách phân loại khác nhau tùy theo tiêu chí đánh giá.
Ví dụ điển hình trên thế giới và tại Việt Nam
Trong nhóm "BRICS" truyền thống gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi là các nền kinh tế mới nổi tiêu biểu. Bên cạnh đó, các nước như Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ, Mexico, Nigeria cũng thường xuyên được xếp vào nhóm này.
Việt Nam nằm trong nhóm các nước đang chuyển đổi tích cực:
- Thu nhập bình quân đầu người liên tục tăng qua từng năm, vượt ngưỡng thu nhập trung bình từ năm 2009 theo phân loại của Ngân hàng Thế giới.
- Tốc độ tăng trưởng GDP giai đoạn 2011 – 2024 thường dao động 5 – 7%/năm, thuộc nhóm cao khu vực.
- Thu hút FDI tăng mạnh, đạt hơn 36 tỷ USD vốn đăng ký trong năm 2024 (theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư).
- Thị trường chứng khoán, hệ thống ngân hàng số và các fintech đang phát triển nhanh.
Ý nghĩa đối với doanh nghiệp SME Việt Nam
Phân loại "nền kinh tế mới nổi" không phải là khái niệm thuần lý thuyết mà có tác động thực tiễn đến môi trường kinh doanh của doanh nghiệp:
- Cơ hội thị trường: nhu cầu tiêu dùng nội địa tăng nhanh, tầng lớp trung lưu mở rộng tạo cơ hội cho SME trong lĩnh vực bán lẻ, dịch vụ, công nghệ.
- Dòng vốn quốc tế: nhiều quỹ đầu tư, tổ chức tài chính toàn cầu phân bổ danh mục vào nhóm emerging markets, kéo theo sự quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài đến doanh nghiệp Việt.
- Biến động tỷ giá và lãi suất: nền kinh tế mới nổi thường chịu áp lực từ dòng vốn nước ngoài khi Fed thắt chặt chính sách tiền tệ, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vay vốn và giá nguyên liệu nhập khẩu của SME.
- Mức độ cạnh tranh: khi Việt Nam hội nhập sâu, doanh nghiệp nội địa phải cạnh tranh với cả đối thủ trong nước lẫn quốc tế trên cùng một sân chơi.
Nắm được vị thế "nền kinh tế mới nổi" giúp chủ doanh nghiệp SME đánh giá đúng cơ hội và rủi ro khi lên kế hoạch mở rộng, tiếp cận nguồn vốn và ra quyết định kinh doanh dài hạn.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo tổng quan, không thay thế tư vấn pháp lý hay tài chính chuyên nghiệp. Doanh nghiệp nên tham vấn chuyên gia khi cần phân tích chuyên sâu theo ngành cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Nền kinh tế mới nổi khác gì so với nền kinh tế đang phát triển? Hai khái niệm này thường được dùng thay nhau nhưng không đồng nghĩa hoàn toàn. "Nền kinh tế đang phát triển" (developing economy) là thuật ngữ rộng hơn của Ngân hàng Thế giới, dựa trên GNI bình quân đầu người. "Nền kinh tế mới nổi" (emerging market) thường do các tổ chức tài chính như MSCI, FTSE, S&P phân loại, chú trọng hơn vào độ sâu của thị trường tài chính và khả năng tiếp cận vốn quốc tế.
Ai là đơn vị quyết định một quốc gia là "nền kinh tế mới nổi"? Không có cơ quan duy nhất. MSCI, FTSE Russell và S&P Dow Jones là ba nhà cung cấp chỉ số lớn nhất, mỗi đơn vị áp dụng bộ tiêu chí riêng (GDP bình quân đầu người, độ mở kinh tế, thanh khoản thị trường vốn, quyền sở hữu nước ngoài...). Vì vậy, một quốc gia có thể nằm trong danh sách của tổ chức này nhưng không nằm trong danh sách của tổ chức khác.
Việt Nam hiện có được xếp vào nhóm nền kinh tế mới nổi không? Việt Nam thường được FTSE Russell xếp vào nhóm "Frontier Market" (thị trường cận biên) thay vì "Emerging Market" trong phân loại chỉ số chứng khoán, dù về mặt tăng trưởng kinh tế Việt Nam được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá thuộc nhóm các nền kinh tế mới nổi tích cực. Doanh nghiệp nên kiểm tra phân loại cụ thể theo mục đích sử dụng (đầu tư, thương mại, tài chính) thay vì mặc định một danh sách duy nhất.
Doanh nghiệp SME bị ảnh hưởng gì khi Việt Nam nằm trong nhóm emerging markets? Ảnh hưởng chủ yếu đến môi trường vĩ mô: dòng vốn FDI, tỷ giá, lãi suất và sức cạnh tranh. Cụ thể, khi Fed thay đổi chính sách tiền tệ, dòng vốn nước ngoài rút ra khỏi các thị trường mới nổi có thể khiến tỷ giá biến động, chi phí vay của doanh nghiệp tăng theo. Ngược lại, khi dòng vốn quay lại, SME được tiếp cận nguồn vốn đa dạng hơn từ các quỹ đầu tư quốc tế quan tâm đến nhóm thị trường này.
Vay vốn kinh doanh
Hiểu rõ thuật ngữ tài chính giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn và tăng khả năng được phê duyệt khoản vay. Đăng ký so sánh lãi suất từ nhiều ngân hàng qua BizLoan.