Người ta thường nghĩ vay tiền trong lúc khủng hoảng chỉ đơn thuần là để kéo dài sự tồn tại. Thế nhưng, những chiến lược gia lão làng lại dùng các khoản vay tái cơ cấu như một "khoảng thời gian chết" để dọn dẹp nội bộ, từ đó tung ra đòn chí mạng thâu tóm đối thủ khi bão tan. Câu chuyện lội ngược dòng kinh điển của Delta Air Lines năm 2005 đã được lặp lại một cách ngoạn mục tại thị trường Việt Nam qua bước đi của Công ty Vận tải Hành khách Phương Nam.
Chìm Trong Đống Phế Liệu Khổng Lồ
Năm 2020, Phương Nam là một trong những hãng xe khách giường nằm lớn nhất miền Nam với đội xe lên tới 200 chiếc. Khi lệnh phong tỏa ập đến, 200 chiếc xe trị giá hàng trăm tỷ đồng phải đắp chiếu tại bãi, phơi nắng phơi sương. Doanh thu bằng 0, nhưng chi phí bến bãi, bảo trì và lãi vay ngân hàng vẫn đều đặn bào mòn dòng tiền mỗi ngày.
Bộ máy phình to do phát triển quá nóng trong quá khứ bỗng trở thành một khối tạ khổng lồ kéo chìm con tàu. Phương Nam mất khả năng thanh toán. Các ngân hàng đánh giá đây là khoản nợ khó đòi và rục rịch chuẩn bị siết nợ để thanh lý dàn xe khách với giá rẻ mạt.
Khoản Vay Tái Cơ Cấu Và Cuộc "Đại Phẫu"
Thay vì âm thầm chịu trận hoặc bỏ trốn, CEO của Phương Nam đã chủ động đệ trình một phương án táo bạo lên liên minh các ngân hàng chủ nợ: Xin tái cơ cấu toàn bộ nợ và yêu cầu cấp thêm một khoản vay khẩn cấp 50 tỷ đồng.
Ông lập luận: "Nếu các anh siết nợ bây giờ, bán thanh lý xe cũ giữa mùa dịch, các anh sẽ mất 80% số tiền. Hãy cho tôi 50 tỷ đồng làm vốn đệm và 18 tháng ân hạn. Tôi sẽ mang về một công ty có biên lợi nhuận cao nhất ngành."
Ngân hàng đồng ý. Và thế là cuộc "tắm máu" chi phí bắt đầu. Có 50 tỷ đồng làm lá chắn thanh khoản, vị CEO thẳng tay đóng cửa 40% các tuyến xe không mang lại lợi nhuận cốt lõi, thanh lý toàn bộ xe cũ tiêu hao nhiên liệu cao, đàm phán giảm giá thuê bến bãi, và cắt giảm 30% nhân sự quản lý trung gian. Công ty chấp nhận thu hẹp quy mô để trở nên cực kỳ tinh gọn.
Thâu Tóm Đối Thủ, Thống Trị Thị Trường
Sau 18 tháng, khi thị trường vận tải mở cửa trở lại, điều kỳ diệu đã xảy ra. Trong khi các đối thủ cùng ngành rệu rã thức dậy với bộ máy ì ạch và khối nợ khổng lồ chưa được xử lý, thì Phương Nam lại trở lại đường đua với một hình thể "sáu múi" săn chắc. Chi phí vận hành giảm mức kỷ lục, mỗi chuyến xe lăn bánh đều mang lại lợi nhuận dương.
Chỉ 6 tháng sau đó, Phương Nam dùng chính sức mạnh dòng tiền của mình để làm một cú sốc lớn: Sáp nhập luôn đối thủ cạnh tranh lớn nhất đang kiệt quệ là Vận tải Bắc Nam.
Từ một doanh nghiệp suýt bị ngân hàng siết nợ, Phương Nam không những trả sạch khoản vay 50 tỷ tái cơ cấu mà còn nổi lên thành đế chế vận tải hành khách lớn nhất, chiếm lĩnh thị phần áp đảo mà không tốn quá nhiều sức.
Bài Học Xương Máu
Bài học từ Phương Nam (hay Delta Air Lines) chứng minh một kỹ thuật tài chính đỉnh cao: Khi bạn đối diện với khủng hoảng, khoản vay tái cơ cấu không phải là thuốc giảm đau, nó là thuốc gây tê để bạn thực hiện một cuộc phẫu thuật đẫm máu.
Đừng lãng phí khoảng thời gian ân hạn quý giá đó. Ai dám dũng cảm dùng nguồn vốn tái cơ cấu để gọt bỏ hoàn toàn các lớp mỡ thừa, kẻ đó sẽ biến thành cá mập đủ sức nuốt trọn cả thị trường khi sóng yên biển lặng.
* Bài viết dựa trên câu chuyện có thật đã được thay đổi tên nhân vật và tên công ty
